Пытанне нацыянальнай ідэнтычнасці жыхароў Падляшша абмеркавалі падчас дыскусіі з цыклу «Свае пра сваЁ», якія ладзіць беларускі гістарычны клуб Beer&History на пляцоўцы каворкінга MediaPortBelarus.
На думку прафесаркі Святланы Куль-Сяльверставай, праваслаўныя жыхары Беласточчыны найперш ідэнтыфікуюць сябе паводле канфесіі, а ўжо пасля па нацыянальнасці:
— Першы ідэнтыфікатар — гэта вера. А потым ужо этнічны складнік. Як гэта не дзіўна, тут на Падляшшы нацыянальная самаідэнтыфікацыя засталася на ўзроўні, скажам, XVIII стагоддзя. Найперш рэлігія, пасля ўсё астатняе. Так і засталося, — лічыць прафесарка. — Вялікую ролю тут мае палітонім — «паляк». Чалавек кажа «я — праваслаўны», часам «я — рускі», што для многіх — раўназначна. Пры гэтым, вырашае польскае грамадзянства. І атрымліваецца — праваслаўны альбо рускі паляк. Такая падвойная самасвядомасць, самаакрэсленне.
Яшчэ адзін удзельнік дыскусіі — журналіст радыё і тэлебачання, ураджэнец Падляшша Мікола Ваўранюк лічыць, што справа нацыянальнай ідэнтычнасці мясцовых жыхароў — адначасна і складаная, і вельмі асабістая для кожнага:
— А кім сябе лічаць беларусы ў Беларусі? У чым розніца паміж беларусамі з Беларусі і беларусамі Падляшша? Гэта вельмі асабістая справа. Напрыклад, я сябе адчуваю беларусам. Бо так яно ёсць! Хтосьці адчувае сябе тут беларусам, хтосьці — не. Гэтага вызначыць немагчыма, і адназначнага адказу даць нельга.
Цікава, дарэчы, атрымалася з канструктам «тутэйшыя» датычна мясцовых людзей. Згодна пашыранаму меркаванню, так сябе на працягу ХХ стагоддзя называлі мясцовыя праваслаўныя, каб адрознівацца ад палякаў-каталікоў. «Тутэйшыя», бо жывуць «тут». Але па факце прыклады практычнага ўжывання такой саманазвы — невядомыя! Куды больш шансаў пачуць ад падляшскіх дзядоў і бабуляў, што яны — «свае» ды гавораць «па-свойму».
Важную ролю ў канструяванні нацыянальнай ідэнтычнасці жыхароў Падляшша адыграла і «бежанства» пачатку ХХ стагоддзя. Гэта масавае гвалтоўнае перасяленне царскімі ўладамі дзясяткаў і соцень тысяч мясцовых людзей падчас І Сусветнай вайны ўглыб Расійскай імперыі. Па вяртанні адтуль шмат у каго і замацавалася нацыянальная азнака «рускі» ды моцны сантымент да праваслаўнай традыцыі.
Падобны працэс «бежанства» дзясяткаў і соцень тысяч беларусаў з Беларусі ў Польшчу адбываецца з палітычных прычынаў і зараз, пасля 2020 года. І кім сябе ў будучым будуць ідэнтыфікаваць дзеці і ўнукі сучасных «бежанцаў», беларусамі ці ўжо палякамі, пакажа час.
* * *
Наступная дыскусія з цыкла «Свае пра сваЁ» будзе тычыцца беларускіх арганізацыяў Беласточчыны ўчора і сёння. Нагадаем, цыкл дыскусіяў арганізаваны для беларусаў з Беларусі і беларусаў Падляшша, каб пазнаваць адно аднога і зразумець сваё месца сярод народаў Еўропы.
Чарговая дыскусія адбудзецца ў аўторак 6 чэрвеня а 18:30 у каворкінгу MediaPortBelarus (Sienkiewicza, 44). Анлайн-трансляцыя — на канале гістарычнага клуба Beer&History.
