Кракаў — адзін з папулярных у беларускіх эмігрантаў польскіх гарадоў. Мясцовая дыяспара тут дастаткова вялікая. Актывісты ацэньваюць яе ў прыкладна ў 15 тыс. чалавек (на базе дадзеных з рэкламнага кабінета Meta). Для іх гэта, у першую чаргу, горад з вялікай беларускай гісторыяй.
Беларусаў у Кракаве менш, чым у іншых буйных гарадах: Варшаве, Гданьску або Вроцлаве. У 2023 годзе Малапольскае ваяводства заняло толькі шостае месца па колькасці заявак беларусаў на атрыманне ВНЖ — іх падалі 4,5 тыс. чалавек. Але прычын выбраць для жыцця ў Польшчы менавіта Кракаў мноства.
З відавочных плюсаў Кракава — насычанае культурнае жыццё: штодзень адначасова адбываюцца некалькі розных фестываляў — ды бясконцы выбар месцаў, дзе можна паесці і выпіць кавы.
Горад — другі па памерах у Польшчы, сюды прыязджаюць на канцэрты вялікія зоркі, а ў беларускіх музыкаў гэта абавязковы пункт у туры. Пры гэтым Кракаў мае атмасферу спакойнага, няспешнага горада, а спякотным надвор’ем улетку ён нагадвае італьянскія мястэчкі.
За дзве гадзіны з горада можна даехаць да польскіх Татраў, а да Чэхіі, Славакіі, Венгрыі і Аўстрыі лёгка дабрацца цягніком.
Нягледзячы на памеры горада, легалізацыя ў Кракаве адносна хуткая: негуманітарныя ВНЖ, афармленне па карце паляка робяць без затрымак. А чаканне гуманітарных карт побыту займае ў сярэднім ад трох месяцаў.
«Польскія дзядуля і бабуля на кожны мітынг прыходзілі з папяровай бел-чырвона-белай стужачкай»
Лізавета (імя зменена) пераехала ў Кракаў ажно ў 2002 годзе па стыпендыяльнай праграме для вучобы. У тыя часы беларускай дыяспары, па яе словах, проста не існавала. Сітуацыя змянілася ў 2007-2008 гадах, калі ў горад прыехалі вучыцца некалькі дзясяткаў маладых людзей. Разам з мясцовымі прафесарамі, напрыклад гісторыкам Юрыем Гардзеевым, яны стварылі таварыства. Яно актыўнічала прыкладна да 2015 года, і з тых часоў актыўнасць дыяспары зноў прыціхла.
Пераломным момантам стаў 2020 год.
— У 2020 годзе дыяспара інтэгравалася, усе пазнаёміліся паміж сабой, — згадвае Лізавета. Праз кавідныя абмежаванні арганізаваць мерапрыемствы тады было складана, але дыяспара развівалася, з’яўляліся адмысловыя тэматычныя чаты. Эмігранты пачалі дапамагаць тым, хто вымушана пакінуў радзіму.
![мітынг у Кракаве](https://mostmedia.io/wp-content/uploads/2024/06/miting_result.webp)
— Нас было каля 30 чалавек, арганізавалі шэлтар з дапамогай фондаў. Але з часам большасць выгарала і адышла ад спраў, — расказвае Лізавета. — Цяпер засталіся некалькі чалавек, якія праз досвед умеюць хутка вырашаць пытанні, але гэта ўсё роўна забірае шмат сіл.
Пры гэтым людзі, якім патрэбная дапамога, не заканчваюцца. І беларуска адзначае, што шмат тых, хто пераехаў нават у 2020 годзе і да канца так і не адаптаваўся.
— Ім патрэбная псіхалагічная, маральная дапамога. Наша дыяспара сваёй мікракамандай стараецца дапамагаць усім, хто звяртаецца, — кажа жанчына.
Лізавета тлумачыць, што мясцовыя ўлады дыяспары не дапамагалі.
— Мы сустракаліся і з былым прэзідэнтам горада, і з іншымі чыноўнікамі, і з незалежнымі палітыкамі. Але нічога не атрымалася.
Затое падтрымалі іх мясцовыя жыхары — рэчамі і грашыма. Таксама яны прыходзілі на акцыі.
— Былі польскія дзядуля і бабуля 80-гадовыя, якія на кожны мітынг прыходзілі з папяровай бела-чырвона-белай стужачкай. Не ведаю нават, адкуль яны яе ўзялі. Мабыць, самі зрабілі, — з усмешкай згадвае Лізавета. — Агулам агрэсія да беларусаў з боку палякаў у Кракаве — гэта выключэнне з правіла. Затое нярэдкія гісторыі, калі нас блытаюць з украінцамі і, мякка кажучы, прапануюць вярнуцца дадому.
Як сустрэча перарасла ў буйны фестываль
Асаблівасць дыяспары ў Кракаве — яе цэнтралізаванасць. Да 2023 года асноўным пунктам збору людзей было памяшканне, якое актыў дыяспары арандаваў разам з польскай арганізацыяй. Усе афішы падзей, у тым ліку канцэртаў, стэндапаў ды акцый, публікавалі ў канале ў Telegram, а таксама на старонках Instagram і Facebook. У дыяспары ёсць адзін вялікі чат, за якім актыўна сочаць мадэратары.
Таксама мясцовая дыяспара з 2020 года кожнае лета ладзіць Беларускі пікнік у Кракаве. Ён пачынаўся як сустрэча на прыродзе з гітарай і ежай, а вырас у адзін з галоўных беларускіх фестываляў. У 2023 годзе ён атрымаў назву Letucień, а на саму падзею прыйшло да чатырох тысяч чалавек.
Кася, суарганізатарка Пікніка, адзначае, што фестываль, які сёлета адзначае пяцігоддзе, — гэта мажлівасць «паказаць беларускую культуру ад мастацтва да адукацыі, ад дзіцячых забаў да супрацоўніцтва з НКА, ад этнічнай да сучаснай музыкі так, каб у яе закахаліся з першага позірку».
Штогод каманда стараецца рабіць фестываль больш даступным і для палякаў, а маштабы падзеі павялічваюцца геаметрычна. Сёлета Пікнік адбудзецца 27 ліпеня, і на яго ўжо анансавалі лайн-ап галоўнай сцэны: Leibonik, «Разбітае Сэрца Пацана», Groove Dealer, Mandzik. Таксама плануецца каля 15 пляцовак, ад дзіцячай і адукацыйнай да этнічнай, спартыўнай, а таксама кірмаш на 40 майстроў ды фудкорт на 10 кропак з ежай і напоямі. Усё гэта зойме значную частку вялікага парку Jordana ў цэнтры Кракава, а ўваход на фестываль будзе вольны.
![Пікнік Letucień](https://mostmedia.io/wp-content/uploads/2024/06/krakov-10_result.webp)
Як у беларусаў Кракава з’явілася свая «Прастора»
У 2023 годзе разам з абноўленым «Пікніком» адбыліся і грунтоўныя змены ў працы дыяспары. Беларусы зарэгістравалі дзве юрасобы: Stowarzyszenie «Krok», якое арганізоўвае вялікія мерапрыемствы па тыпу «Пікніка» ці «Калядаў», і Białoruskie Towarzystwo — гэта перарэгістраваная арганізацыя з нулявых.
Актывісты працуюць разам з абедзвюма юрасобамі. Towarzystwo ўзяло на сябе развіццё «Прасторы» — дома дыяспары ў Кракаве. Напрыканцы 2023 года каманда атрымала памяшканне ў самым сэрцы горада на аўкцыёне ад адміністрацыі, і ўсе актыўнасці пераехалі туды з мінулага памяшкання.
Кацярына, адна з лідарак дыяспары і сузаснавальніца «Прасторы», кажа, што яе мара — каб «усе беларусы і беларускі, незалежна ад месца пражывання, пры наведванні Кракава б маглі зайсці ў «Прастору» і адчуць роднае і блізкае сабе».
Мэта гэтага праекта — стварыць месца, дзе могуць лёгка развівацца ініцыятывы беларусаў ці накіраваныя на іх.
![Прастора ў Кракаве](https://mostmedia.io/wp-content/uploads/2024/06/krakov-9_result.webp)
— Наш дом мы будуем разам, таму кожны і кожная адчуе сябе яго часткай, без якой дом не будзе паўнавартасным. Які ён зараз і якім ён будзе — залежыць ад кожнага з нас, — кажа Кацярына.
Цяпер там праходзяць, апроч іншага, танцавальныя заняткі, клуб настольных гульняў для дзетак ды розныя заняткі для іх, гістарычны клуб, працуе бібліятэка кніг па-беларуску і два беларускамоўныя тэатры (для дарослых і дзяцей). Прастора існуе збольшага на данаты беларусаў, а каманда штомесяц публікуе фінансавыя справаздачы ў сацсетках.
За год у актыве дыяспары з’явілася ажно тры Instagram-акаўнты: Прастора, таварыства «Крок» і Пікнік Letucień. Імі, а таксама акаўнтамі ў іншых сацсетках, займаецца камунікацыйная каманда дыяспары. Такім чынам, усе галоўныя актыўнасці і праекты ў Кракаве каардынуе адна вялікая група актывістаў, якія робяць гэта без ганарараў, выключна на валанцёрскіх умовах.
![беларусы Кракава](https://mostmedia.io/wp-content/uploads/2024/06/krakov-8_result.webp)
Айцішная сталіца Польшчы
За апошнія чатыры гады беларуская дыяспара моцна змянілася, сюды прыехалі тысячы чалавек. Гэта збольшага людзі з вышэйшай адукацыяй, працаўнікі сферы IT: у горадзе шмат офісаў вялікіх кампаній, у тым ліку беларускіх. Таксама прыехала шмат студэнтаў.
Яна пераехала ў Кракаў у 2016 годзе падчас першай хвалі рэлакацыі беларускіх айцішнікаў у Польшчу.
— Калі ў 2020 годзе было адчуванне, што людзі пераязджалі паступова, у іх быў час запланаваць пераезд, то ў 2022-м, з новай хваляй, ужо вісела пытанне легалізацыі, бо не зусім зразумелыя былі ўмовы, — адзначае беларуска. — Яны і цяпер не да канца зразумелыя, рашэнні ўраду часовыя, шмат якія сем’і не могуць планаваць доўгатэрмінова, у падвешаным стане знаходзяцца.
Яна лічыць, што беларускіх працаўнікоў IT у Кракаве каля 4-5 тыс. Цэнтралізаванай «IT-тусоўкі» тут няма, але людзі актыўна ствараюць свае кам’юніці па інтарэсах: настолкі, спорт, сустрэчы на піва, моўныя клубы і гэтак далей.
Асаблівая частка кракаўскіх актыўнасцей — крос-культурныя мерапрыемствы. Паколькі ў горадзе жывуць дзясяткі тысяч іншаземцаў, тут штодзень адбываюцца падзеі на англійскай мове на абсалютна розныя тэмы. І беларускія айцішнікі ў іх актыўна ўдзельнічаюць.
— Чаму шмат хто абраў Кракаў, а не іншыя польскія гарады? Мне падаецца, выбар горада залежыць ад характару чалавека, — адказвае беларуска. — У айцішнікаў ёсць магчымасць працаваць на ўдалёнцы, Кракаў у асноўным выбіраюць людзі, якім больш па душы размераны лад жыцця, сямейныя людзі, тыя, каму заходзіць вайб утульнага горада. Кракаў выбіраюць у тым ліку з перспектывай адукацыі для дзяцей, бо тут вялікі выбар школ, тэхнікумаў, універсітэтаў, — кажа Яна.
![Прастора ў Кракаве](https://mostmedia.io/wp-content/uploads/2024/06/krakov-11_result.webp)
Беларусы цікавяцца набыццём кватэр
Марыя, рыэлтарка з Украіны, расказвае, што яе асноўны сегмент кліентаў — беларусы.
— Мае кліенты — гэта ў асноўным людзі, якія працуюць у IT у рэлакаваных кампаніях, а таксама працаўнікі іншых міжнародных карпарацый ці фрылансеры, — удакладняе яна.
Па яе словах, кліенты — гэта звычайна пары без дзяцей ва ўзросце 25-35 гадоў. Яны выбіраюць 2-3-пакаёвыя кватэры ад 45 квадратных метраў у сучасных раёнах па кошце 2800-4000 злотых без уліку камуналкі.
Агулам сітуацыя на рынку нерухомасці ў арэнду, па яе словах, стабілізавалася за апошнія два гады.
— На цэны паўплывала крэдытная праграма мінулага года «бяспечны крэдыт 2%». Прапаноў у арэнду стала больш, бо людзі замест арэнды сталі часцей купляць жыллё. Таму цэны на [арэндныя] кватэры трымаюцца на ўзроўні, — расказвае Марыя.
Пры гэтым яна адзначае, што інфляцыя і павышаны кошт камуналкі ды іншых даплат скажаюць агульную карціну.
Тэндэнцыя набываць кватэры замест арэнды закранула і беларусаў.
— Шмат маіх кліентаў, з якімі я працавала год-два таму, купілі са мной кватэры ў Кракаве ці іншых гарадах. Больш за тое, тыя, хто толькі пачаў арэнду, ужо цікавяцца набыццём кватэры, — кажа Марыя.
Уладальнікі жылля, па словах Марыі, спакойна ставяцца да беларусаў.
— За апошнія паўгода не чула дрэнных водгукаў ад палякаў на такіх патэнцыйных арандатараў. Але на пачатку вайны было горш.
Суразмоўца кажа, што часцей сустракаюцца тыя, хто баіцца любых іншаземцаў, а не толькі беларусаў. Гэта звычайна сталыя людзі.
— Ад палякаў наконт беларускіх арандатараў часта чую такія каментарыі: «з імі ніколі няма праблем», «яны вельмі ахайныя і ветлівыя», «прыемныя людзі, мы задаволеныя супрацоўніцтвам».
![беларуская дыяспара Кракава](https://mostmedia.io/wp-content/uploads/2024/04/krakov-6_result.webp)
«На рамонт класа грошы збіралі толькі адзін раз, гэта была зусім невялікая сума ды па жаданні»
У Кракаў пераехала шмат беларускіх сем’яў. Яўген і Ксенія прыехалі сюды з дзвюма дочкамі некалькі гадоў таму. Тут дзяўчынкі пайшлі ў дзяржаўную школу са спартыўным ухілам. Паступіць праблем аніякіх не было — сабралі неабходныя дакументы.
— З адаптацыяй праблем не ўзнікла. Дзяўчат вельмі добра прынялі і дзеці, і настаўнікі. Знайшлі сабе сябровак, у камунікацыі праблем не было. Настаўнікі, калі што, дапамагаюць. А ва ўсіх іншаземцаў ёсць дадатковыя бясплатныя заняткі польскай.
Падтрымку ад дзяржавы Ксенія і Яўген таксама атрымліваюць: па праграме 800+ (раней 500+) 800 злотых выплачваецца штомесяц на кожнае дзіця, а яшчэ па 300 злотых у пачатку навучальнага года.
— У школе ладзяць шмат экскурсій, варкшопаў, хаця і за аплату бацькамі — але яны самі вырашаюць, ці ім гэта трэба. Таксама ёсць праект, у рамках якога дзеці выязджаюць на тыдзень у комплексы па тыпу санаторыяў. Там у іх праходзяць заняткі, экскурсіі. Старэйшая ездзіла ў другім класе, засталася вельмі задаволеная, хоча яшчэ, — кажа Ксенія.
Таксама жанчына адзначае, што ў тых школах, дзе хапае фінансавання, ладзяць дадатковыя гурткі. Напрыклад, у іх школе старэйшая дачка ходзіць на заняткі па музыцы, а малодшая — на гульнявыя фізічныя актыўнасці. Праходзяць і тэатральныя заняткі, ёсць скалалажанне, басейн. Нядаўна з’явілася магчымасць раз на тыдзень хадзіць на спартыўныя заняткі па розных напрамках.
Што тычыцца збораў грошаў, то, па словах Ксеніі, бацькі самі абмяркоўваць і вырашаюць, ці яны хочуць, напрыклад, зрабіць рамонт. Нядаўна ў іх школе быў рамонт, які зрабілі за кошт дзяржавы. Толькі адзін раз у бацькоў збіралі грошы на рамонт — і «гэта была зусім невялікая сума ды па жаданні».
![Прастора ў Кракаве](https://mostmedia.io/wp-content/uploads/2024/06/krakov-7_result.webp)
Не забудзь падпісацца на MOST у Тэлеграм. Мы галоўнае медыя беларусаў у Польшчы.