У Польшчы надрукаваная кніга Descent into the Marsh пра пратэсты ў Беларусі і Ганконгу. Назву можна перакласці і як «Спуск у марш», і як «Спуск у балота». Аўтарка, Леся Пчолка, якая працуе ў тым ліку з фатаграфіяй, даследуе ў кнізе паралелі ў палітычных падзеях, якія адбываліся на розных канцах свету. MOST паразмаўляў з ёй пра гэтую працу і пра тое, што агульнага ёй удалося знайсці ў беларускім і ганконгскім пратэсце.
Вывезла архіў здымкаў з беларускіх пратэстаў у Польшчу
У 2020 годзе Леся фатаграфала пратэсты. Ужо тады аўтарка хацела стварыць архіў гэтай гістарычнай падзеі.
— Я збірала матэрыял, пэўны час публікавала яго ў Facebook, і гэтыя фотаздымкі бралі замежныя медыя. Таму фатаграфія была для мяне інструментам, які дазваляў паказаць, што адбываецца ў Беларусі.
Леся вымушана эмігравала з Беларусі ў Польшчу ў 2021 годзе, і ў яе атрымалася вывезці фотаархіў. Пэўны час мастачка думала, што яна можа зрабіць са здымкамі. Яна прымала ўдзел у шэрагу выстаў, але для паўнавартаснай рэпрэзентацыі ёй гэтага не хапала.
— У 2023 годзе ў рамках шведскай рэзідэнцыі я пазнаёмілася з мастаком з Ганконгу, які мне распавёў пра пратэсты, якія ў іх былі ў 2019 і 2020 гадах, — распавядае Леся.
«Нас аб’ядноўвае недакладнасць»
Знаёмства з ганконгскім мастаком натхніла Лесю, і яна пачала больш дазнавацца пра пратэсты, якія там адбываліся. Каб лепш зразумець кантэкст, беларуска наведала Ганконг, дзе размаўляла з людзьмі і рабіла фотаздымкі.
У выніку Леся прыйшла да высновы, што паміж пратэстамі ў Беларусі і Ганконгу ёсць паралелі. Менавіта гэтае параўнанне і лягло ў аснову будучай кнігі — у сямі главах Леся даследуе формы супраціву і шукае супадзенні.
— Па-першае, пратэст быў паўсюль — як беларускі, так і ганконгскі. Гэта татальнае адчуванне еднасці і згуртаванасці супраць рэжыму. Тое ж было і ў Ганконгу — паўсюль рабілі сцены Ленана, акцыі пратэсту. Такі выбух крэатыву людзей, адкрытасць, шчырасць, адчуванне сябе адзіным цэлым, — апісвае адну з паралелей мастачка.
Яшчэ адно супадзенне, якое заўважыла Леся, — знаходжанне краін паміж імперыямі. У выпадку з Беларуссю мастачка кажа пра Расію і Еўропу. А Ганконг «таксама мае падвойнасць у душы, бо доўгі час ён быў калоніяй Вялікабрытаніі», а зараз мае вялікі ўплыў Кітая.
— І яны намагаюцца захаваць незалежную сістэму кіравання. Такім чынам, недакладнасць у палітычным вызначэнні нас таксама аб’ядноўвае, — лічыць Леся.
«Гэта не скончаны праект»
Падрыхтоўка кнігі заняла ў мастачкі год. Беларуска выдала альбом як самвыдат, набыўшы ISBN-нумар у Германіі. А друкавалася кніга ўжо ў пазнаньскай тыпаграфіі, тэкст напісаны на англійскай мове.
Леся дадае, што, акрамя фотаздымкаў і тэксту, у кнізе ёсць спасылкі на розныя крыніцы, а таксама спецыяльныя стыкеры с QR-кодамі.
— Праз гэтыя коды можна знайсці больш інфармацыі. Мая мэта была не проста зрабіць кніжку, а стварыць пэўны архіў, які можа папаўняцца. Таму выданне — гэта не скончаны праект. Я планую дапаўняць яе новымі стыкерамі і рабіць новыя спасылкі па тэме, каб паказваць, што адбываецца зараз.
«Акрамя нас саміх ніхто пра нас казаць не будзе»
Леся ўжо паспела прэзентаваць кнігу ў Берліне. На івэнт прыйшлі знаёмыя мастачкі з Беларусі, Ганконгу, Германіі і Польшчы. І, па словах аўтаркі, кніга стала пэўным мостам паміж людзьмі, які дазволіў зразумець адзін аднаго лепш.
Але Леся назірае і адмоўную тэндэнцыю, калі балючыя пытанні для адных краін заціраюцца з-за змены павесткі на карысць іншых.
— Хто зараз кажа пра пратэсты ў Афганістане ці Іране? Я адчуваю, як у Берліне паступова сыходзіць нават тэма вайны ва Украіне, позірк скіраваны на Палестыну і Ізраіль. Дык што казаць пра Беларусь, якая заўсёды была нябачнай. Гэта цуд, што Польшча да гэтага часу памятае [беларускія пратэсты], разумее і можа адрозніць. Акрамя нас саміх ніхто пра нас казаць не будзе.
У Польшчы набыць кнігу Лесі можна ў варшаўскай кнігарне Bęc Księgarnia. У хуткім часе выданне з’явіцца і ў беластоцкай мастацкай галерэі Arsenal. Таксама кнігу можна замовіць анлайн у выдавецтве Skaryna Press.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
