Сёння гадавіна смерці выдатнага манарха Стэфана Баторыя. 12 снежня 1586 года кароль і вялікі князь памёр у гродзенскім замку, вядомым цяпер як Стары. Краязнаўца з Гродна Яўген Аснарэўскі расказвае, ад чаго мог памерці кіраўнік Рэчы Паспалітай. На момант смерці яму было 53 гады.
«Я перачытаў усе вядомыя дакументы пра апошнія днi манарха. У іх ёсць некаторыя адрозненні, у прыватнасці, яны тычацца лекаў, што давалі Стэфану. Але ў цэлым, яго апошнія дні нядрэнна вядомыя спецыялістам.
Няма сумневаў, што ў караля здараліся «параксізмы», гэта значыць у дадзеным выпадку гэта прыступы нагадваючыя эпілептычныя прыпадкі. Стан манарха быў нестабільным і момантамі ён адчуваў сябе нядрэнна. Лячылі яго ўсялякімі выдатнымі лекамі, цiпа ласінага капыта або бабровага струменя. Калі цяпер вы злёгку пасмяяліся над узроўнем медыцыны мінулага, то персанальна для вас я заўважу, што і многія цяперашнія лекі – плацеба, проста абывацель часцяком не ў курсе.:)) Але вернемся бліжэй да манарха… Ад чаго ж памёр Стэфан? Можа быць яд? Ворагаў у яго было шмат, нават унутры краіны, а пра атручэнне яго прамым тэкстам папярэджваў адзін нямецкі медык. Але не, гэта малаверагодна, ну бо хвароба Баторыя была хранічнай.
Я перачытаў заключэнні медыкаў найноўшага часу, якія спрабавалі паставіць манарху дыягназ. Найбольш верагоднай прычынай смерці называюць урэмію — сіндром аўтаінтаксікацыі, выкліканай дрэннай працай нырак. Павабна аспрэчыць гэты дыягназ, але… такі не, гэта сапраўды выдатная версія. Пры гэтым, хоць прыпадкі, падобныя на эпілепсію, на першы погляд не занадта добра тлумачацца ўрэміяй, хай нават моцна запушчанай, але астатнія сімптомы, такія як апатыя, смага, дрэнны апетыт, мурашкі на скуры, праблемы з дыханнем могуць суправаджаць гэта захворванне. У цяжкіх выпадках можа развівацца энцэфалапатыя і, як следства, зблытанасць, курчы і страта прытомнасцi. Язвы на нагах, якія з’явіліся яшчэ ў маладога Баторыя, могуць быць сімптомамі цукровага дыябету, які ў сваю чаргу здольны прыводзіць да ўрэміі (гэта ўжо гіпотэза доктара Аснарэўскага).
Пры гэтым трафічныя язвы часам з’яўляюцца як следства запушчанай урэміі. Грудкаватасць нырак, апісаная пасля ўскрыцця, можа казаць аб спадчынным палікістозе, які, зноў жа, здольны прыводзіць усё да той жа ўрэміі. А зараз вельмі цікавы момант. Сёй-той любіць выстаўляць Баторыя алкашом, які дапіўся да смерці. Аднак многія вашы суседзі/знаёмыя алкаголікі чамусьці не памерлі ў 53 года. Справа ў тым, што п’янства з’яўляецца толькі адным з фактараў здольных, у тэорыі, выклікаць нырачную недастатковасць, аднак менавіта ГЕНЕТЫЧНЫЯ захворванні вугорскага магната выглядаюць больш праўдападобнымі прычынамі для развіцця ў яго сур’ёзных праблем з ныркамі.
Непасрэднай прычынай смерці караля магло стаць спыненне сэрца падчас урэмічнай комы. Вялікі манарх памёр даволі маладым, але яго справы ўплываюць і на сучасных беларусаў. Вечная памяць лепшаму венгру, сярод усіх гарадзенцаў!»
