За пяць гадоў пасля выбараў 9 жніўня 2020 года маска для беларусаў ператварылася ў сімвал пратэсту, які дазваляе захаваць ананімнасць і заставацца ў адноснай бяспецы. Маска стала атрыбутам вулічных акцыяй, судоў і ў мастацкіх перформансаў. Напярэдадні гадавіны выбараў беларусы Уроцлава стварылі маскі ў выглядзе гарадскіх гномаў і распавялі MOST, чаму гэты атрыбут застаецца мовай пратэсту.
Сімвал абароны і пратэсту
Спачатку надзець маскі прымусіла пандэмія. Гэта быў медыцынскі сродак супраць віруса, хоць улады рабілі выгляд, што віруса няма.
Потым, падчас пратэстаў, маска стала шчытом ад відэакамер міліцыі.
У судах, падчас палітычна матываваных спраў, з’явіліся сведкі ў балаклавах, якія хавалі сваю асобу.
Потым значэнне маскі пашырылася. Многія нашыя журналісты працуюць пад псеўданімамі. Героі нашых артыкулаў просяць змяняць іх імёны, нават калі знаходзяцца за межамі Беларусі. На фотаздымках мы блюрым ім вочы, каб ніводная выява не стала доказам.
Фарміруецца цэлая культура масак: «Вольны хор» традыцыйна выступае ў масках, а мастачка Кацярына Еўдакімава зрабіла ў масцы перформанс, прысвечаны гадавіне сваёй эміграцыі.
Майстар-клас па масках
Суполка беларусаў Уроцлава правяла 8 жніўня майстар-клас па вырабе масак у выглядзе галавы гнома. У невялікім памяшканні сабраліся актывісты і валанцёры, на сталах — нарыхтоўкі, фарбы, пэндзлі, фламастары. Тут ствараюць маскі, у якіх удзельнікі выйдуць на акцыю 9 жніўня.
— Гэта страшна, што ты не можаш выказваць сваю пазіцыю адкрыта, але маска дае хоць нейкую частковую бяспеку, — кажа Вераніка Міцкевіч, прадстаўніца суполкі.
Маскі робяць не толькі для ўдзельнікаў майстар-класа — іх плануюць раздаваць падчас маршу, каб усе маглі выйсці разам і застацца ананімнымі.
Чаму менавіта маска гнома
Гном — адзін з самых вядомых сімвалаў Уроцлава і адсылка да «Аранжавай альтэрнатывы» (Pomarańczowa Alternatywa) 1980-х гадоў. Гэта быў рух вулічнага мастацтва і іранічнага супраціву ў камуністычнай Польшчы. Калі ўлады зафарбоўвалі на сценах антыўрадавыя лозунгі, актывісты на гэтым месцы малявалі маленькіх гномаў. Так яны высмейвалі цэнзуру, паказвалі абсурднасць сістэмы і так прыцягвалі да пратэсту людзей, якія баяліся адкрытых лозунгаў. У гномаў з’явіліся ўласныя дэманстрацыі — людзі выходзілі на вулічныя акцыі ў каўпаках і касцюмах.
— Маска гнома здаецца вясёлай і бестурботнай, але за гэтай усмешкай усё роўна хаваецца сур’ёзны сэнс. Яна дапамагае данесці ідэю так, каб яе зразумелі і ў Польшчы, і ў Беларусі, — кажа Ірына.
«У нас ёсць мэта»
Размова заходзіць пра тое, што мінула ўжо пяць гадоў, мы жывём у іншай краіне, але ўсё роўна вымушаныя выходзіць на акцыі ў масках.
— Мне не сумна — мяне прыводзіць у шаленства, але мы ўсё роўна будзем гэта рабіць столькі, колькі трэба, каб атрымаць вынік, — адкладаючы пэндзаль, кажа Васіліса (ізноў імя змененае).
Удзельнікі згадваюць Марыю Калеснікаву, якая, нават апынуўшыся за кратамі, працягвае натхняць.
— У нас ёсць мэта, і мы ўсё роўна да яе прыйдзем, — кажа Ірына.
Маска гнома сведчыць, што барацьба не спынілася.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
