Праз што жыхары Падляшша, якія пражылі тут усё жыццё, асэнсоўваюць сябе беларусамі? Што дапамагае, а што замінае захоўваць ідэнтычнасць? І ці ёсць нагода для аптымістычнай будучыні мясцовых беларусаў?
26 красавіка ў Беластоцкім Універсітэцкім цэнтры культуры адбылася адкрытая дыскусія па тэме «Самавызначэнне беларусаў Падляшша». Да размовы запрасілі выбітных беларусаў Падляшша: мастака Лявона Тарасевіча, журналістку і спявачку Ілону Карпюк, гісторыка Алега Латышонка, журналістку Анэту Прымака-Онішк і культурніцкага менеджара Паўла Станкевіча. Мадэравалі дыскусію літаратуразнаўца Катажына Савіцка-Межыньска і журналіст Мікола Ваўранюк. Сустрэчу транслявалі анлайн, а ахвотныя прысутныя задавалі пытанні.
Знайсці сваіх
Так складвалася ў гісторыі, што беларусы заўсёды былі і ёсць часткай Падляшша. Але што пра іх вядома, акрамя спецыфічнасці мясцовага дыялекту? Кім яны сябе лічаць? На чым будуюць самавызначэнне, да якога народу сябе адносяць? Ва ўсім гэтым і спрабавалі разбірацца на працягу амаль дзвюх гадзін.
Размова пачалася з разваг удзельнікаў пра вытокі самаасэнавання. Для кагосьці штуршком стала старэйшае пакаленне, для кагосьці царква ці літаратура, але амаль ва ўсіх — мова і гісторыя. Многія адзначылі, што значным этапам для ўсведамлення сваёй «іншасці» стала вучоба ці праца па-за межамі родных мясцін і пошук там «сваіх».
Лявон Тарасевіч згадаў агульнае развіццё беларускага руху ў краі і зазначыў дзейнасць такіх асоб, як Ежы Туронак, Сакрат Яновіч, Ежы Латышонак. Павел Станкевіч агучыў, што лічыць сябе на 100% беларусам і на 100% палякам, і задаўся пытаннем, чаму патрэбна гэта неяк падзяляць. Удзельнікі абмяркоўвалі, як разумеюць паняцце «самавызначэнне» і якія складнікі бачаць у ім.
Адкрыць культуру нанова
Пэўны дыспут разгарэўся на абмеркаванні ролі праваслаўнай царквы. Лявон Тарасевіч адзначыў, што праваслаўная царква хутчэй адштурхоўвае ад беларускасці, чым далучае, і атрымаў моцную падтрымку апладысментамі ад гледачоў. Размаўлялі пра мову рэгіёна, прагнозы на будучыню і свае назіранні за дзецьмі: як яны праходзяць падобны шлях, але ўжо ў зусім іншых умовах.
Удзельнікі дыскусіі некалькі разоў прыгадалі, што ў рэгіёне няма аніводнай беларускай школы. Дадалі, што веданне беларускай дапамагае вучыць і разумець іншыя славянскія мовы.
Напрыканцы сустрэчы Павел Станкевіч адзначыў, што пасля 2020 года «беларускія» беларусы нанова адкрываюць сваю культуру і, магчыма, змогуць станоўча паўплываць на станаўленне самасвядомасці беларусаў Падляшша.
