Некалькі дзён таму польскія памежнікі на ўкраінска-польскай мяжы тройчы забаранілі ўезд беларусу. Чаму так адбылося? І як гэту праблему вырашыць? Пра гэта на ўмовах ананімнасці тэлеканалу «Белсат» расказаў сам хлопец. Пераказваем гэты тэкст.
«Не, ты нікуды не паедзеш»
Беларус папрасіў аб ананімнасці і расказаў, што легальна жыве ва Украіне з 2018 года. Там ён мае від на жыхарства, яго бацька з’яўляецца грамадзянінам Украіны.
Яшчэ да пачатку вайны мужчына падаў заяву на атрыманне ўкраінскага грамадзянства, але яго дакументы не прынялі, бо меў беларускі пашпарт неналежнай серыі. А падчас вайны тэрмін дзеяння пашпарта ўвогуле скончыўся. Ён не мог вярнуцца ў Беларусь, каб памяняць пашпарт, бо два гады таму трапіў у спіс невыязных з-за абмежаванняў з ваенкамата. Беларус падкрэслівае, што ў 2020 годзе за краты трапіў яго брат падчас пратэстаў.
22 кастрычніка мужчына спрабаваў выехаць з Украіны ў Польшчу праз пераход Шэгіні — Медыка. Тройчы. Кожны раз прасіў надаць яму міжнародную абарону.
— У першай чарзе стаяў пяць гадзін. На кантролі перадаў дакументы і кажу, што падаюся на міжнародную абарону. Яны ніяк не адрэагавалі і павялі да старэйшага, а па дарозе ўжо такім тонам казалі: «Не, ты нікуды не паедзеш». І мне далі адмову, з фармальнай прычыны, што пашпарт пратэрмінаваны. Хоць я тлумачыў ім, што прыехаў да іх з іншай прычыны: атрымаць міжнародную абарону, — расказаў «Белсату» хлопец.
Другім разам просьбу пра міжнародную абарону напісаў на аркушы паперы па-польску і зноў прабіўся ў чаргу да пункта пропуску. Не спрацавала. Гадзіну чакаў старэйшага, але калі той прыйшоў, проста вывеў беларуса, аддаў пашпарт, адмову на заезд і сышоў. Ужо без усякіх тлумачэнняў. Беларус быў здзіўлены, бо меркаваў, што атрыманне абароны на польскім баку будзе «справаю тэхнікі».
«Ты ж разумееш: законаў цяпер няма…»
Пасля другой адмовы маладзён звязаўся з юрыстам і валанцёрамі ініцыятывы «Партызанка», а потым ізноў стаў у чаргу на польскі пераход. На той момант памежнікам ужо тэлефанавала вядомая беларуска-польская актывістка Яна Шостак, спрабуючы развязаць сітуацыю. Памежнікі мітусіліся, але ў выніку — адмова.
— Маю заяву з просьбаю пра міжнародную абарону яны проста ігнаравалі. Прычым уся змена, не было ніводнага чалавека, які паспрабаваў бы разабрацца. Відаць было, што яны ўсё добра разумеюць, але проста ўсе маўчаць, — кажа беларус, якому адмовілі ва ўездзе ў Польшчу.
Ужо ўначы хлопца вывелі на нейтральную зону на мяжы і, цяпер ужо афіцыйна, перадалі ўкраінскім памежнікам:
— Я сказаў, што нікуды не пайду. Тады ўжо пачалі крычаць. Пагражалі збіццём, казалі, што кінуць у вязніцу. Падыходзілі розныя людзі: хтосьці крычаў, хтосьці тлумачыў. Калі старэйшыя пайшлі, то сапраўды прагучаў выраз пра беларусаў і маскалёў. Калі я казаў пра міжнародную абарону, на якую маю права паводле закону, прагучала такая фармулёўка, што, маўляў, ты ж разумееш, што законаў цяпер няма. Ведаеце, вялікі спектр эмоцыяў там быў. Але яны ўжо не саромеліся і не падбіралі словаў.
Яна Шостак: Чакаем афіцыйнага адказу
Беларуска-польская мастачка і актывістка Яна Шостак называе тое, што адбылося з беларусам на ўкраінска-польскай мяжы, скандалам і кажа пра першы «pushback» у дачыненні да беларусаў з боку польскіх памежнікаў. Прынамсі такі беспадстаўны і грубы.
— Тры розныя працаўнікі выставілі яму адмовы… Паводзілі сябе незаконна тры разы і на просьбы прыняць дакументы на статус абароны адказвалі фізічным выштурхваннем у бок украінскай мяжы, кажучы, што «беларусаў і маскалёў не прымаем, — напісала Яна Шостак на сваёй старонцы ў Facebook.
У гэтым выпадку, заўважае актывістка, не дапамаглі нават ейныя «ўпартасць і кампетэнцыя». На 20 званкоў да памежнікаў ёй адказалі толькі аднойчы. Кіраўніца адной са зменаў заявіла, што «заява пра абарону прымаецца ад кожнага, хто будзе яе прасіць».
Як расказала Яна Шостак «Белсату», на ейную просьбу да справы ўжо падключыліся дэпутаты польскага Сейму. Развязаць праблему дапамагае дэпутатка Уршуля Зяліньска. Але патрабуецца і інфармацыйнае падтрыманне з боку медыя.
— Мы таксама адправілі ліст Памежнай ахове Польшчы і чакаем афіцыйнага адказу. Калі атрымаем, беларус, які цяпер на тэрыторыі Украіны, будзе рабіць чарговую спробу, — кажа Яна Шостак. Яна спадзяецца, што праблема развяжацца найбліжэйшым часам.
Згодна з польскім і міжнародным заканадаўствам, у сітуацыі, калі чалавек просіць на мяжы міжнародную абарону (статус уцекача), нават калі не мае дакументаў, памежная служба абавязаная даць магчымасць мінуць мяжу, каб пазней разгледзець пытанне пра наданне такога статуса.
Падтрымка польскіх палітыкаў
Уршуля Зяліньска расказала oko.press, што чалавек, які пераследуецца ў сваёй краіне, мае магчымасць папрасіць аб міжнароднай абароне ў іншай краіне. У Польшчы можна нават не пісаць заяву, а сказаць памежніку пра гэта. Па словах Зяліньскай, польскія памежнікі ў гэтым выпадку з беларусам груба парушылі заканадаўства.
Таксама Зяліньска расказала падрабязнасці пра хлопца. Ён цяпер знаходзіцца ў сяброў ля Львова. Раней працаваў харэографам і разам з сябрамі заснаваў адукацыйны YouTube-канал.
