У беларускіх народных гаворках зімовыя святы называюцца і Калядамі, і Раством, прычым назвы могуць суіснаваць і кожная з іх мае яшчэ і мясцовыя варыянты. Расказывае Вінцук Вячорка ў артыкуле «Радыё Свабоды».
«Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» — плён палявых экспедыцый беларускіх дыялектолагаў у 1970–1990-я гады. Лінгвісты сабралі адказы на 3 972 пытанні, якія далі беларускамоўныя людзі ў 149 паселішчах. Укладальнікаў пяці важкіх тамоў заслужана ўганаравалі Дзяржаўнай прэміяй.
Трэці том Атласу — «Чалавек» — сярод іншага, фіксуе народныя назвы старажытных вер, традыцыйных і рэлігійных свят.
Мапу № 281 «Каляды» ўклаў выдатны беларускі дыялектолаг і тапаніміст Іван Яшкін. Людзям задавалі пытанне: «Як называецца зімовае рэлігійнае сьвята: Каляды, Коляды, Ражаство…?»
Каляды
Вельмі старажытнае, яшчэ праславянскае пары, пазычанне з лацінскай мовы: у рымлянаў calendae — першы дзень месяца або свята пачатку году.
Заўважым: Калядá ў адзіночным ліку — гэта і Куцця, дзень ці вячэра перад Калядамі, а не само свята: «Ішла Каляда упярод Раства» — калядная песня. «Калісь на Каляду пяклі з мукі каляднікі» (Маркоўскае, Лельчыцкі р-н). Каляда — і стравы, прыгатаваныя на Каляды, у тым ліку канкрэтны заколаты вяпрук. Каляда — і хаджэнне каляднікаў са спевамі ад хаты да хаты. На схему Каляда не трапіла.
На дахрысціянскія зімовыя святкаванні прыпала ўшанаванне Хрыстовага нараджэння, і слова Каляды стала абазначаць хрысціянскае свята. У Кузьмічах Любанскага р-ну кажуць: першыя Каляды — уласна Каляды, другія Каляды — Новы год, трэція Каляды — Вадохрышча.
У гаворках два варыянты націску: Каля́ды і Кóляды (запісалі яшчэ і зусім рэдкі трэці — Калядэ́ — у Малых Вераб’евічах Наваградзскага р-ну). Але стандартныя асаблівасці мясцовага вымаўлення на схеме не пазначаныя (на паўночным усходзе скажуць прыблізна так: Кыля́ды, а на Заходнім Палессі бываюць і Кóлядэ).
Раство
Сынонім Калядаў (часам іх першы дзень). Слова таксама пазычанае, але з царкоўнаславянскай (генетычна паўднёваславянскай, колішняй роднай мовы Кірыла і Мяфодзія), мовы афіцыйных багаслужбаў у праваслаўнай царкве: РОЖДЬСТВО. Таму яно жыве ў рэгіёнах і вёсках, дзе праваслаўнае насельніцтва пераважае.
Беларуская мова асвойвала слова адпаведна сваім гукавым законам: Ражаство, Раздво, Раство.
На мапе абазначаныя адным значком варыянты:
— Раждзяство, Разьдзяство; толькі ў двух пунктах (Глівін Барысаўскага і Бабовікі Полацкага р-ну) запісаная форма Ражджаство, прынятая цяпер у Беларускім экзархаце РПЦ;
— Ражаство, Ражство, Ражтво, Раштво, Раждво, Рашство;
— Раздво мае дыялектныя варыянты вымаўленьня накшталт Руздво.
