На заключнай дыскусіі з серыі «Свае пра сваЁ» грамадскія і культурніцкія актывісты Беластока гаварылі пра будучыню беларусаў Падляшша. Як будаваць масты паміж дыяспарай і беларусамі Польшчы? Як увогуле захавацца?
Удзельнікі сустрэчы абмеркавалі некалькі сцэнарыяў далейшых падзей: вольная дэмакратычна Беларусь у бліжэйшы час, «замарозка» сітуацыі на доўгія гады, яшчэ больш масавы наплыў беларусаў у Польшчу… Пры кожным з іх пытанне будучыні беларусаў Падляшша актуальнае, бо беларусы былі тут і застануцца.
На жаль, зараз адбываецца «старэнне» актыўнай беларускай меншасці ў рэгіёне: моладзь найчасцей абірае польскую ідэнтычнасць. Нават у беларускім ліцэі ў Гайнаўцы, дзе выкладанне вядзецца часткова па-беларуску, на перапынках дзеці (і нават выкладчыкі) размаўляюць па-польску. Апошнім часам навісла пагроза калі не закрыцця, то скарачэння беларускага сегмента выкладання нават там.
«Нічога дзіўнага, бо якая перспектыва ў выпускніка беларускай школы ці гімназіі? — задаўся пытаннем мадэратар сустрэчы Алесь Кіркевіч. — Калі літовец закончвае ў Польшчы літоўскую школу, то можа ехаць у Вільню вучыцца далей. А беларусу куды ехаць? У Мінск?.. Таму размовы пра росквіт беларускай адукацыі тут не маюць сэнсу, пакуль Беларусь не стане прывабнай краінай, як, напрыклад, Польшча для палякаў з Беларусі».
Журналіст і рэдактар Руслан Кулевіч дадаў, што альтэрнатывай можа быць нефармальная адукацыя: рознага кшталту курсы, напрыклад, школа блогераў. У сучасным свеце чалавек вучыцца ўсё жыццё, таму, магчыма, не варта ўсё зводзіць да класічнай адукацыі ў фармаце «дзеці-парта-школа».
Руслан таксама падкрэсліў, што любы беларускамоўны кантэнт мусіць быць прывабным, каб людзі хацелі спажываць яго. З досведу MostMedia тэксты па-беларуску збіраюць сотні праглядаў, а па-расійску — тысячы і дзясяткі тысяч. Таму трэба намагацца, каб беларускамоўны тэкст «стрэліў». «Беларускае павінна быць сэксі!», — падсумаваў Кулевіч.
Моўнае пытанне не раз гучала цягам дыскусіі. Беларуская мова яднае дыяспару альбо… усё ж наадварот? Напрыклад, падляскі беларус Міхаіл Іванюк, які прысутнічаў на сустрэчы, часцей карыстаецца польскай мовай, хоць цікавіцца беларушчынай і нават піша ў «Ніву». Абсалютная большасць беларускіх імігрантаў тут — расійскамоўныя, што не робіць іх «беларусамі другога гатунку».
Як магчымае выйсце прагучала прапанова акцэнтавацца не на мове, а на самасвядомасці — развіваць актыўнасць, да якой можна далучыцца незалежна ад мовы, на якой размаўляеш: спартыўны клуб альбо музычны фэст. «Калі слухаеш музыку, то не заўжды разумееш словы. Але гэта далучае цябе да культуры, чаму не?», — заўважыў Марцін Біргель.
Дарэчы, Марцін паходзіць з поўначы Падляскага ваяводства — з горада Сувалкі. Ён распавёў, як у Польшчы жыве літоўская нацыянальная меншасць — не такая шматлікая, як беларуская, але з перспектывамі. Чаму? Бо ёсць падтрымка з боку Літвы, магчымасць вучыцца ці працаваць там, адсутнасць неабходнасці апраўдвацца перад кожным палякам за палітыку сваёй дзяржавы…
Такім чынам, маем: без падтрымкі Беларусі, якая ўжо не будзе асацыявацца ў свеце з «краінай-агрэсарам», а займее прывабны твар, калідор магчымасцей для беларускай меншасці і дыяспары, як ні круці, даволі вузкі.
* * *
Праект лекцый-дыскусій «Свае пра сваЁ» для беларускай дыяспары і беларусаў Падляшша ладзіўся гістарычным клубам Beer&Hictory і фондам Kamunikat.org пры падтрымцы MostMedia і Радыё «Рацыя», дзякуючы датацыі Міністэрства Унутраных спраў і Адміністрацыі Польшчы.
