Алег Латышонак — прафесар, вядомы ў Польшчы гісторык і прадстаўнік беларускай меншасці ў Беластоку. У 2008 годзе ён стаў кавалерам Ордэна адраджэння Польшчы, а ў 2023 годзе атрымаў з рук прэзідэнта Анджэя Дуды медаль Стагоддзя аднаўлення незалежнасці Польшчы. У 1980-я гады ў часы «Салідарнасці» Латышонак быў палітвязнем, ён правёў 8 месяцаў у турме за распаўсюд пратэстнага бюлетэня. Блогерка Аляксандра Ханевіч пагаварыла з прафесарам пра польскую рэвалюцыю і барацьбу.
Прафесар Латышонак кажа, што нельга параўноўваць польскую рэвалюцыю часоў «Салідарнасці» і рэвалюцыю ў Беларусі ў 2020 годзе.
— Немагчыма рабіць параўнанне з Беларуссю, паколькі ў 1980 годзе ў Польчшы выбухнула «Салідарнасць» — аграмадныя страйкі працаўнікоў вялікіх заводаў. Страйкі былі такія вялікія, што ўлада пайшла на кампраміс з рабочымі. Тады дазволілі стварыць незалежны праўсаюз «Салідарнасць», пачалося двоеўладдзе. Улада зразумела, што «Салідарнасць» многа хоча, тым больш таварышчы з Масквы ціснулі, каб у Польчшы скончылі з гэтай свабодай. 13 снежня 1981 года было ўведзенае ваеннае становішча, якое дзейнічала па 22 ліпеня 1983 года.
Былі забароненыя незалежны прафсаюз «Салідарнасць», забастоўкі і акцыі пратэсту. Ваеннае становішча суправаджалася грамадскім супрацьстаяннем і рэпрэсіямі, падчас якіх дзясяткі людзей загінулі, да 10 тыс. былі інтэрнаваныя або арыштаваныя. Алег Латышонак трапіў ў турму за распаўсюд нелегальнага бюлетэня прафсаюза «Салідарнасць» у Беластоке.
— Стралялі ў Кракаве і Любліне, дзе рабочыя драліся з міліцыяй. У Беларусі гэта былі асобныя выпадкі, не было такога, каб залпам стралялі. Што тычыцца затрыманняў, то ў Польчшы ў асноўным за справу бралі, у Беларусі амаль ні за што. Я сядзеў 8 месяцаў. Сядзеў за канкрэтную справу — за распаўсюд бюлетэня, сааўтарства артыкулаў і прыналежнасць да нелегальнай арганізацыі. Людзі зразумелі, што на вуліцы не выйграюць, бо другі бок мае зброю, і трэба было ўходзіць у падполле. Гэтае падполле дзейнічала ўсе 80-я гады.
Важную ролю ў прадухіленні эскалацыі канфлікту з абодвух бакоў у Польшчы адыграла каталіцкая царква.
Як Алег Латышонак сядзеў у турме і як скончыўся польскі пратэст, глядзіце ў відэа:
