На мінулых выходных фестываль беларускай інтэлектуальнай кнігі «Прадмова» наведаў Беласток. Журналістка MOST схадзіла на фестываль і даведалася, куды крочыць наша літаратура і чаму ёй далёка да дэмакратызацыі.
Акрамя шматлікіх лекцый і воркшопаў, адной з галоўных частак кожнага кніжнага фестывалю з’яўляецца кірмаш. Канешне, параўнаць колькасць прадстаўленай вытворчасці на сёлетняй «Прадмове» з той, якая калісьці адбывалася ў Беларусі, — немагчыма.
Але наведвальнікі ўсё роўна праяўлялі зацікаўленасць, і, нягледзячы на кошт кніг, набывалі адразу па некалькі выданняў. Зборнік вершаў Андрэя Хадановіча прадавалі за 25 злотых — як распавёў сам аўтар, кніга была надрукавана ў Беластоцкай тыпаграфіі. Творы Уладзіміра Арлова каштавалі ад 30 да 50 злотых. Самым дарагім аказаўся Альгерд Бахарэвіч — 80 злотых за кнігу.
Дзіцячай літаратуры мы амаль не знайшлі — на вочы трапілі толькі дзве кніжкі. «Хлопчык Томчык» Сяргея Календы і «Хто жыве ў гаражы» Волі Кузьміч.
А вось з кнігавыдаўцамі паразмаўляць не атрымалася — многія з іх адмаўляліся ад каментарыяў, бо маюць сувязі з Беларусью.
Караткевіч пісаў пра аб’юз і фемінізм
Увагу наведвальнікаў розных узростаў прыцягнула лекцыя Марыны Казлоўскай пра «Дзікае паляванне караля Стаха». Падчас сустрэчы спікерка распавяла, як варта перачытваць школьны белліт.
Па словах Марыны, галоўная праблема ў тым, што нас яшчэ ў школах вучаць успрымаць беларускую літаратуру як апісанне «роднай зямелькі» і «беднага, прыгнечанага народа». Але калі перавярнуць твор і паглядзець на яго, напрыклад, з боку псіхалогіі, можна адшукаць шмат сучаснага ў літаратуры мінулага стагоддзя. Аказваецца, у «Дзікім паляванні…» ўздымаюцца тэмы эмансіпацыі жанчын, аб’юза і дзіцячых траўмаў.
«Мы змагаемся як за гей-справу, так і за беларусізацыю»
Прыйсці на «Прадмову» і прапусціць прэзентацыю першай анталогіі беларускага гей-пісьменства «Мальцы выходзяць з-пад кантролю» было б дзіўна. Мы паразмаўлялі з яе ўкладальнікам Уладзіславам Гарбацкім пра тое, наколькі тэма аднаполых зносінаў табуіраваная ў сучаснай беларускай літаратуры.
— Мы паспрабавалі выйсці са сляпой беларускай літаратуры, якая цудоўна апісвае многія тэмы, але чамусьці замоўчвае такое важнае пытанне — быццам нас і няма. Мы, жывучы ў дэмакратычных краінах, маем прывелегіі, якіх няма ў нашых калег з Беларусі. Таму мы не маглі не скарыстацца магчымасцю і ў Лонданскім выдавецтве «Скарына» анталогія пабачыла свет, — падзяліўся ўкладальнік.
Асноўнай праблемай, па яго словах, стала тое, што аўтары забіралі свае творы ўжо пасля таго, як дасылалі іх для ўключэння ў кнігу — людзі баяліся публікавацца нават ананімна або пад псеўданімам.
Уладзіслаў Гарбацкі кажа, што многіх палохае паралель паміж маргінальным станам беларускай мовы і геяў:
— Мне і маім калегам, наадварот, было вельмі важна падкрэсліць гэтую паралель — бо мы змагаемся як за гей-справу, так і за беларусізацыю. Няхай гэта кагосьці карабаціць, здіўляе, раздражняе — гэта ўжо не наш клопат.
«Мальцы выходзяць з-пад кантролю» стала лакмусавай паперкай — да гэтага часу тэмы сэксуальнасці і цялеснасці ў беларускай літаратуры замоўчвалася. Але ў выпадку, калі мы прэтэндуем на еўрапейскасць і прагрэсіўнасць нашай літаратуры — падобнага кшталту тэмы не павінны выклікаць негатыў, лічыць Гарбацкі.
У анталогію ўвайшлі творы Тамаша Зана, Адама Міцкевіча (аўтары не сцвярджаюць, што гэтыя пісьменнікі былі геямі — проста ў іх творчасці сустракаецца апісанне негетэранарматыўнага вопыту). Ёсць і работы сучасных беларускіх аўтараў і аўтарак, паэтаў і драматургаў, некаторыя з якіх напісалі творы на беларускай мове ўпершыню. З мэтай падтрымаць ініцыятыву свае работы даслалі Альгерд Бахарэвіч і Адам Глобус.
— Я лічу, што мы стварылі моцнае пасланне. Але трэба ісці далей — плануем шукаць іншых аўтараў, гісторыі якіх замоўчваліся. Спадзяюся, анталогія дапаможа эмансіпавацца і беларускаму гей-руху, і нашай літаратуры, — падсумаваў Уладзіслаў Гарбацкі.
