У многіх беларускіх эмігрантаў у Польшчы ёсць традыцыя калядаваць на Раство і ў студзеньскія святочныя дні. Калядоўшчыкі збіраюцца разам, апранаюцца ў касцюмы, бяруць зорку на палцы і ходзяць па хатах, спяваючы святочныя песні — калядкі. Увечары 7 студзеня журналістка MOST далучылася да адной з такіх груп у Беластоку і паназірала за традыцыяй.
Рыхтавацца да калядавання ўдзельнікі пачалі напярэдадні — сабраліся разам, каб згадаць калядкі, а таксама дарабіць касцюмы. Але журналістка Марыя Грыц распавядае, што сапраўдная падрыхтоўка да Калядаў пачынаецца значна раней, бывае нават ажно з восені.
— Я зразумела, што славутая лістападаўская дэпрэсія не хапае цябе за горла, калі ты рыхтуешся да Калядаў, — распавядае жанчына.
Пад падрыхтоўкай Марыя мае на ўвазе выраб каляднай батлейкі, стварэнне касцюмаў і масак, а таксама — яблычны сыр, які трэба спачатку сварыць, а пасля пачакаць месяц, каб ён адляжаўся.
— Глядзіце, вось ужо восень у вас і занятая, — дадае Марыя.
«Зорка яшчэ пару гадзін таму была скрынкай для міксера»
Мы далучаемся да беларускай групы, якая калядуе ўчатырох. Раней у ёй калядоўшчыкаў было больш. Але, па словах Марыі, усе жадаючыя наўпрост не змяшчаліся ў кватэрах — і колькасць удзельнікаў вырашылі паменшыць.
— У Беластоку мы калядуем другі год, а я агулам займаюся гэтым гадоў дзесяць. Штогод абяцаю, што больш не буду, але потым зорка мяне кліча калядаваць далей, — прызнаецца беларуска.
Часткі касцюмаў мядзведзя і козачкі, у якія апрануліся калядоўшчыкі, давялося шукаць у сэканд-хэндах, калядную зорку таксама рабілі самі. Маскі і зоркі хутка страчваюць прывабны выгляд, таму амаль кожны год іх даводзіцца рабіць наноў.
— Зорка яшчэ пару гадзін таму была скрынкай для міксера. Яна размаляваная, я на яе бубенчыкі павязала, — распавядае Марыя.
Каб паспець наведаць усе запланаваныя кватэры, калядоўшчыкі распрацавалі адпаведны маршрут. Сёлетняя мапа калядавання выйшла за межы Беластока — давялося ехаць нават у вёску.
— Мы не абвяшчалі адкрыты кол, каб нас запрашаў той, хто хоча. Але мяне вельмі ўразіла, што не мы ініцыюем наш візіт, а людзі самі ўжо маюць патрэбу нас запрасіць.
Як ратаваць казу і чаму не варта наліваць калядоўшчыкам
Часам гаспадары губляюцца падчас прыходу калядоўшчыкаў. Маўляў, як сустракаць Дзеда Мароза са Снягуркай зразумела, а як весці сябе з фальклорнымі персанажамі — не зусім.
Таму Марыя распрацавала спецыяльную інструкцыю, у якой пазначыла, як весці сябе падчас калядавання. У ёй беларуска папярэджвае, што будуць загадкі — і пужацца іх не трэба. А калі падчас выступлення каза падае на падлогу, трэба даць ёй нейкія прысмакі, каб яна ўстала.
— Чалавек можа разгубіцца і не зразумець, як ратаваць казу. Бо трэба ёй і сала, і піражок на кожны ражок, а каб роўнай была спінка — трэба казе мандарынка, — распавядае беларуска.
Раней некаторыя гаспадары прапаноўвалі Марыі з калядоўшчыкамі спіртныя напоі. Знайшоўся нават мужчына, які паставіў на стол гарэлку і сказаў, што не адпусціць, пакуль тыя не дап’юць бутэльку. Пасля таго выпадку Марыя стала пазначаць у інструкцыі, што наліваць калядоўшчыкам не трэба.
Расчулілі да слёз
Сёлета сітуацыя крыху іншая — у складзе калядоўшчыкаў дзевяцігадовая «козачка», таму алкаголь удзельнікам не прапануюць. Затое сярод гаспадароў сустрэлася жанчына, якую прыход калядоўшчыкаў расчуліў да слёз.
— Мы, па шчырасці, не ведалі што рабіць: ці суцяшаць, ці далей працягваць спяваць. Не кожны дзень да вас калядоўшчыкі прыходзяць, праўда? — разважае Марыя.
Увагу на калядоўшчыкаў сёлета звярталі і палякі — больш за ўсё ім падабалася зорка і яны вельмі яе хвалілі.
— Калі мы выходзілі з мінулай хаты, сям’я палякаў з дзецьмі нават папрасіла нас заспяваць. Далі нам 20 злотых — нечакана і вельмі прыемна.
«Каляды ў эміграцыі паказваюць нашу істотнасць»
Да вечара 7 студзеня калядоўшчыкі скончаць наведваць кватэры. Але, як адзначае Марыя, яны разам з сябрамі ўжо прадумваюць, як палепшыць праграму ў наступным годзе.
— Мне падаецца, Каляды ў эміграцыі паказваюць нашу істотнасць і супольнасць. Што мы не проста сядзім на Раство за сталом сямейкай, а што да нас могуць завітаць самыя нечаканыя госці.
Марыя згадвае выпадак, калі сям’я з двух беларусаў толькі пераехала ў Польшчу, трапіўшы як раз на Раство.
— Яны былі настолькі шчаслівыя, што ім хтосьці дзверы адчыніў. Тады мы проста не маглі адмовіць і селі разам з імі за стол. У такія моманты я адчуваю, што Каляды — істотныя, яны супакойваюць людзей, напаўняюць іх цеплынёй і светам.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
