17 сакавіка адзначаецца Дзень святога Патрыка. За апошнія 100 гадоў з рэлігійнага свята гэтая дата ператварылася ў сапраўдны нацыянальны брэнд Ірландыі. Цяпер «Патрыка» адзначаюць у многіх краінах свету, і шмат дзе праводзяцца адмысловая шэсці. Так, першы Парад святога Патрыка адбыўся і ў Беластоку. А зладзілі яго беларусы. Журналіст MOST наведаў мерапрыемства і даведаўся, чаму яно здзівіла палякаў і чым падобныя ірландцы і беларусы.
Ірландскія сцягі, мужчыны ў спадніцах і гукі валынкі
15 сакавіка некалькі дзясяткаў чалавек сабраліся каля прыступак касцёла святога Роха — вялікага белага мадэрнісцкага будынка. У некаторых у вопратцы прысутнічаюць зялёныя элементы — гэта нацыянальны колер Ірландыі і адзін з галоўных сімвалаў Дня святога Патрыка.
Удзельнікі парада размаўляюць паміж сабой па-беларуску і па-руску — усе яны нашыя землякі. Побач ззяе мігалкамі машына паліцыі. Спявачка Кацярына Ваданосава кажа, што праваахоўнікі тут не для таго, каб іх разганяць, а каб людзі адчувалі сябе камфортна. Яна адзначае, што ў Беластоку вельмі проста зладзіць мерапрыемства, калі яно нікому не перашкаджае.
— Я не была ў ліку арганізатараў, — адзначае артыстка, — але скажу, што звычайна мясцовым уладам проста падаецца ліст, у якім напісана, адкуль і дакуль будзе ісці марш, колькі прыкладна будзе чалавек, якое забеспячэнне патрэбна. І ўсё — ніякіх праблем.
Парад рушыць. Наперадзе ідуць музыканты: адзін з іх грае на электрагітары, а другі — на валынцы — традыцыйным ірландскім інструменце. У калоне некалькі зялёна-бела-аранжавых сцягоў, крочаць хлопцы ў кілтах — традыцыйных кельцкіх мужчынскіх спадніцах.
Ірландскія мелодыі выклікаюць цікавасць мінакоў. Людзі каля аўтобуснага прыпынку ўсміхаюцца, дастаюць смартфоны, каб зняць кароткае відэа на памяць, і ветліва махаюць удзельнікам парада.
«У Беластоку сабралася шмат людзей, аб’яднаных гэтай ідэяй і культурай»
Сярод удзельнікаў ёсць тыя, хто не цікавіцца культурай Ірландыі і прыйшлі сюды, проста каб весела правесці час і паглядзець, што гэта такое.
— Так атрымалася, — смеючыся тлумачыць жанчына, чаму апранула зялёнае паліто.
— Мы не ведалі, што гэта колер святога Патрыка, — дадае яе сяброўка, якая трымае на ланцужку маленькага белага сабачку ў чырвонай камізэльцы. — Калі мы прайшлі, я кажу: «Ну ты проста ў колер апранулася!»
Жанчыны прызнаюцца, што не чакалі ўбачыць тут беларусаў і прыемна гэтым здзіўленыя. Эмоцыі толькі пазітыўныя.
— Вельмі добра, усмешка ўвесь час не зыходзіць з твару, — кажуць сяброўкі.
Але для большасці ўдзельнікаў магчымасць прыйсці на такі парад — гэта, як ні дзіўна, сувязь з радзімай і настальгія па той Беларусі, якой яна была раней. Кацярына Ваданосава адзначае, што стараецца святкаваць Дзень святога Патрыка кожны год, бо расла на кельцкай музыцы, культуры, эстэтыцы.
— Так сталася, што акурат у Беластоку сабралася шмат людзей, аб’яднаных гэтай ідэяй і культурай, якія ўзгадаваныя на гэтым усім, — тлумачыць спявачка. — Гурты «Всё_Crazy», Kurwadziki. Я таксама выкарыстоўваю ў сваёй творчасці ірландскія матывы. І для нас гэта не пусты гук, для нас гэта вельмі дорага і цёпла.
Беларусы можа і несвядома, але адчуваюць сувязь з ірландцамі, дадае артыстка. Яна адзначае, што ў нашых народаў ёсць шмат агульнага, у тым ліку ў гісторыі і нават у нацыянальнай кухні.
«Чаму б нам не пафарбаваць рэчку Бялу?»
Тым часам шэсце дабралася да канцавой кропкі маршруту — плошчы Рынак — і спынілася каля ратушы. Здзіўленыя гараджане, якія адпачываюць тут, пачынаюць абмяркоўваць, што гэта за акцыя такая. Музыканты працягваюць граць ірландскія песні. Раптам раздаюцца знаёмыя мелодыі — валынка выдае песню «Тры чарапахі». Людзі пачынаюць спяваць.
Мерапрыемства заканчваецца запрашэннем на канцэрт да Дня святога Патрыка, які адбудзецца праз некалькі гадзін у пабе Beer4u.
— І па-польску трэба запрасіць, — заклікае нехта.
Цалкам верагодна, што парад святога Патрыка адбудзецца і ў наступным годзе. Ці стане ён больш маштабным? Усё залежыць ад рэкламы мерапрыемства, кажа Кацярына Ваданосава. Спявачка таксама прапануе звярнуць увагу на вопыт Вільнюса, дзе раку Вілію ў гэты дзень фарбуюць у зялёны колер.
— Чаму б і нам не пафарбаваць рэчку Бялу? — смяецца яна.
Чаму беларусам варта адзначаць Дзень святога Патрыка
Беларусь і Ірландыя знаходзяцца далёка адна ад адной. Наша краіна не мае выхаду да мора, а Ізумрудны востраў з усіх бакоў аточаны вадой. Але, нягледзячы на гэта, у нашых народаў шмат агульнага.
Бульба і дранікі. Як і беларусы, ірландцы вельмі паважаюць бульбу. У XIX стагоддзі яна была асноўным прадуктам, які спажывалі жыхары вострава. Неўраджай гэтай культуры прывёў да Вялікага голаду (an Gorta Mór) у 1845-49 гадах, з-за якога памерла 1,5 млн чалавек, яшчэ 2 млн выехала з краіны — гэта прывяло да таго, што колькасць жыхароў Ірландыі скарацілася ўдвая.
У ірландцаў ёсць і свае дранікі — боксці (boxty, bacstaí). Цікава, што, па адной з версій, назва стравы паходзіць ад ірландскіх слоў arán bocht tí, што перакладаецца як «хлеб для бедных».
Мова і асіміляцыя. У Ірландыі дзве дзяржаўныя мовы: англійская і ірландская (Gaeilge). І апошняя знаходзіцца пад пагрозай. Па звестках перапісу 2022 года, толькі 40% жыхароў краіны могуць гаварыць на ёй, а карыстаюцца штодня 1-2%.
Імперыі і паўстанні. Прычына такога жаласнага становішча роднай мовы, як і ў беларусаў, — панаванне суседняй імперыі. Толькі калі Беларусь была пад Расіяй і СССР каля 200 гадоў, то Ірландыя пад Вялікабрытаніяй — больш за 800.
Час ад часу ірландцы, як і беларусы, паўставалі супраць прыгнятальнікаў. Напрыклад, у 1798 годзе. Паўстанне было жорстка падаўленае, загінулі дзясяткі тысяч добраахвотнікаў.
Валынка і песні. Самы вядомы ірландскі музычны інструмент — гэта валынка (píb mhála). Але і ў беларусаў ёсць нешта вельмі падобнае — дуда.
Цікава, што беларускі гурт Ceilidh Ceol нават выпусціў два музычныя альбомы, у якіх ірландскія спевы не проста перакладзеныя на беларускую мову, а адаптаваныя да нашай рэчаіснасці. Напрыклад, кельцкія гісторыі пра маракоў пераробленыя ў песні пра беларускіх рэкрутаў.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
