Калідор былой варшаўскай турмы ў Макотаве стаў сцэнай для імерсійнага монаспектакля Андруся Прагі «Казкі з Замка». Паказ прымеркаваны да Дня салідарнасці з палітвязнямі, што адзначаецца 21 мая. Журналіст MOST наведаў пастаноўку і зразумеў, чаму спектакль атрымаўся камерным ва ўсіх сэнсах гэтага слова.
Цяпер у будынку турмы знаходзіцца музей Выклятых салдат і палітычных зняволеных ПНР. А назва «Казкі з замка» адсылае да Пішчалаўскага замка — сумна вядомай мінскай Валадаркі, дзе да сярэдзіны 2024 года месціўся мінскі следчы ізалятар і дзе ў свой час чакаў прысуду за пратэсты сам аўтар пастаноўкі.
Андрусь Прага (Андрэй Трызубаў) пісаў, што ў камеры ў яго не было нічога, акрамя шарыкавай ручкі і сшытка. Тады ён вырашыў зрабіць лялечны спектакль: «некалькі тыдняў складаў п’есу, маляваў лялек, збіраў дэкарацыі з каробак ад пральнага парашку і сашчэпак ад сшыткаў, рыхтаваў афішу». І аднойчы ўвечары паказаў прадстаўленне сукамернікам.
Насамрэч спектакль умоўна лялечны. Выявы сукамернікаў проста намаляваныя на паперы. Яны, як і імправізаваная шырма з каробак з-пад пральнага парашку, выглядаюць даволі наіўна, пакуль глядач не асэнсоўвае, што гэта не тэатральная стылізацыя, а сапраўдныя артэфакты турэмнага жыцця.
Збольшага спектакль — гэта маналог пра перажыванні падчас знаходжання ў турме. Успаміны пра сукамернікаў, пра адчай і ўзаемападтрымку, пра дробныя рытуалы выжывання, адным з якіх сталі «несанкцыянаваныя» турэмныя лялечныя пастановы. З імправізаванай сцэны гучаць аўтарскія жартоўныя вершы, якімі Андрусь калісьці забаўляў сваіх сукамернікаў.
Прага выступае ў ботах без шнуркоў — дэталь, знаёмая кожнаму, хто хоць раз сутыкаўся з сістэмай ізалятараў.
Камерны — ва ўсіх сэнсах — фармат спектакля незаўважна ўцягвае гледача і ў аўтарскія, і ў свае ўласныя флэшбэкі. Па руках пераходзяць тая самая імправізаваная афіша, напісаная на кавалку кардону, і аскепкі цэглы сцен Валадаркі, якія Андрусь здолеў вынесці на волю.
Поўны пазітыва і энергіі, герой Андруся, здаецца, кантрастуе з атмасферай турэмнага «прадолу». І наштурхоўвае на думкі, як сёння выглядае для беларускай дзяржавы сапраўдны злачынца — чалавек, які думае, суперажывае, стварае, адчувае і не маўчыць.
«Гэты наш марш яшчэ не скончаны», — абвяшчае герой у фінале, калі на турэмнай сцяне з’яўляюцца кадры пратэстаў 2020 года, пад апладысменты гледачоў.
У гэтай гісторыі пакуль няма закрытага фіналу. Драма палітычных рэпрэсій у Беларусі пішацца дагэтуль. Паводле праваабарончага цэнтра «Вясна» на 20 мая 2026 года, 842 чалавекі, прызнаныя палітвязнямі, застаюцца за кратамі ў Беларусі. Рэальная колькасць тых, хто знаходзіцца ў няволі па палітычных матывах, можа значна перавышаць гэтыя лічбы.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
