Беларускі мастак Антон Радзівонаў працаваў рэстаўратарам у Нацыянальным мастацкім музеі і стварыў серыю «Птушкі з народам», прысвечаную пратэстам 2020 года. Пасля вымушанага пераезду ў Польшчу яму давялося рэстаўрыраваць надмагіллі, працаваць на складзе і разграбаць снег. Цяпер яго карціны купляюць і ў Польшчы, і за акіянам, а адну з прац набылі за 5 тыс. долараў. 14 жніўня адкрылася выстава мастака ў Гайнаўцы. Антон расказаў MOST пра жыццё ў эміграцыі.
Антон вырас у Мінску. Маляваннем займаўся з дзяцінства: маці адвяла яго ў Палац дзяцей і моладзі, дзе ён вучыўся не толькі маляваць, але і працаваць з керамікай. Пазней былі каледж і Акадэмія мастацтваў. Пасля ён трапіў па размеркаванні ў Нацыянальны мастацкі музей Беларусі. Спачатку займаўся рэстаўрацыяй ікон, потым — жывапісу, атрымаў трэцюю катэгорыю рэстаўратара.
— Перспектывы я там не бачыў. Кар’ерна расці было вельмі складана, зарплаты былі маленькія — менш за 200 долараў. Да таго ж у гэтай сферы шмат што вырашалі сувязі і знаёмствы, — успамінае ён.
З музея — у IT
Урэшце мастак вырашыў пайсці туды, дзе за яго ўменне маляваць былі гатовыя плаціць больш, — у IT. Пачаў маляваць гульнявых персанажаў для анлайн-казiно па чужых эскізах. Фінансава жыццё стала значна прасцейшым.
— Я не магу сказаць, што быў цалкам шчаслівы, але гэта была праца, якая добра аплачвалася і дазваляла жыць, — кажа ён.
У 2018 годзе Антон разам з сябрамі зняў у цэнтры Мінска вялікую майстэрню. Днём ён мог працаваць у IT, а пасля займацца ўласнымі карцінамі.
Праца на могілках і ўборка снегу
25 лютага 2022 года мастак з’ехаў з Беларусі. У Польшчы прыйшлося зноў выбудоўваць жыццё практычна з нуля. На першым этапе дапамагла Беларуская рада культуры: сям’я атрымала 600 еўра, каб зняць жыллё. Антон таксама меў досвед атрымання творчага гранта, дзякуючы якому змог займацца мастацкімі праектамі.
Але ў першыя месяцы эміграцыі Антон браўся амаль за любую працу. Сяброўка дапамагла знайсці месца на рэстаўрацыі прыватнага палаца пад Уроцлавам. Там плацілі 25 злотых за гадзіну і давалі жыллё. Праца аказалася цяжкай не толькі фізічна: у Антона не склаліся адносіны з уладальнікам палаца, і ўрэшце ён з’ехаў.
Пасля была праца на варшаўскіх могілках Павонзкі — рэстаўрацыя надмагілляў. Там плацілі каля 30 злотых за гадзіну, але позняй восенню і зімой працаваць на вуліцы было холадна і цяжка.
Былі і зусім выпадковыя падпрацоўкі:
— Памятаю, працаваў на складзе, разграбаў снег. За чатыры гадзіны атрымаў 80 злотых.
Адзiн з пакупнікоў — польскi прафесар мастацтва
Паступова Антон зноў вярнуўся да камерцыйнай графікі. Цяпер ён, сярод іншага, малюе для гульнявой індустрыі, у тым ліку працуе над праектамі для анлайн-казіно.
Адмаўляцца ад такой працы мастак пакуль не плануе, але менавіта карціны займаюць усё больш месца ў яго жыцці.
Асноўныя пакупнікі Антона — палякі. З пошукам кліентаў яму часам дапамагае польская знаёмая, якая займаецца продажам мастацтва. Адначасова яго працы набываюць беларусы, якія жывуць у ЗША і Канадзе.
Антон кажа, што кошт яго работ паступова расце. Яшчэ ў Беларусі самую дарагую на той момант працу ён прадаў прыкладна за 3 тыс. долараў — гэта быў дзіцячы партрэт, зроблены на замову.
— У Польшчы адным з сур’ёзных пакупнікоў стаў прафесар мастацтва. Мы пазнаёміліся падчас экскурсіі па варшаўскай Празе. Я расказаў яму, што я мастак, паказаў працы, і прафесару яны спадабаліся. Пазней той купіў дзве карціны — прыкладна па тысячы долараў кожную, — распавядае Антон.
Яшчэ адну працу набыў польскі адвакат.
Пакуль асабісты рэкорд Антона ў Польшчы — карціна «Птушыны горад», якую ён прадаў за 5 тыс. долараў.
Майку з птушкай замовіла чыноўніца
Антон спрабуе не абмяжоўвацца толькі арыгінальнымі палотнамі і развівае мерч з выявамі з цыкла «Птушкі з народам» — серыi карцiн, прысвечанай беларускім пратэстам 2020 года.
— З ёй у Варшаве звязаная цiкавая гiсторыя. Калі я прыйшоў ва ўжонд (дзяржорган. — Заўв. MOST) [па правах іншаземцаў], адна з супрацоўніц звярнула ўвагу на малюнак на маёй майцы і ў выніку замовіла такую самую майку з вераб’ём, — кажа Антон.
Такія выпадковыя сустрэчы таксама дапамагаюць знаходзіць аўдыторыю ў новай краіне.
«Палякам патрэбныя польскія мастакі»
Хоць у творчасці Антон часта звяртаецца да падзей 2020 года, не зводзіць яе толькі да прамога палітычнага выказвання. І ўвогуле крытычна ставіцца да спробы будаваць творчасць выключна вакол актуальнай беларускай палітычнай тэматыкі. На яго думку, частка беларускіх аўтараў пачынае занадта актыўна выкарыстоўваць тэмы палітвязняў, рэпрэсій і трывогі.
Антон мяркуе, што стаўленне да мастака ў Польшчы ў цэлым лепшае за тое, з чым ён сутыкаўся ў Беларусі. Але канкурэнцыя вельмі высокая.
— Палякам у першую чаргу патрэбныя польскія мастакі, — лічыць ён.
«Афрыка праз прызму Беларусі»
Пасля пераезду працы Антона змяніліся. Ён тлумачыць гэта не толькі эміграцыяй, але і натуральным развіццём: змяняецца тэхніка, майстэрства, з’яўляюцца новыя колеры і вобразы.
У яго карцінах можна сустрэць птушак, фантастычныя гарады, старажытныя матывы, жывёл, элементы міфалогіі. На пытанне, ці застаецца ў гэтым Беларусь, Антон адказвае адназначна:
— Так. Яна ўсё роўна прысутнічае — у колерах, вобразах, у тым, як я бачу свет. Нават калі я буду маляваць Афрыку, гэта ўсё роўна будзе Афрыка праз прызму Беларусі.
«Ствараеш насуперак усяму»
14 жнiўня ў Музеі беларускай культуры ў Гайнаўцы адкрылася персанальная выстава Антона «На хвалях жыцця». Назва, кажа мастак, вельмі дакладна апісвае тое, што адбывалася з ім цягам апошніх гадоў.
— У цябе маленькае дзіця, сям’я, праца, пераезд, розныя праблемы, але ты ўсё роўна ствараеш. Насуперак усяму.
Супрацоўнікі музея самі прыехалі па карціны, склалі экспазіцыю, арганізавалі адкрыццё і падрыхтавалі каталог.
— Я прыехаў і сапраўды адчуў сябе мастаком. Было шмат людзей. Дырэктар музея Томаш вельмі цёпла пра мяне расказваў, — апісвае Антон.
Жыць толькі з продажу ўласных карцін ён пакуль не можа — камерцыйная праца застаецца часткай яго жыцця. Але розніцу паміж ёй і ўласным мастацтвам мастак фармулюе проста:
— Праца дае мне магчымасць рухацца далей. А ў карціны я ўкладваю ўсю душу.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
