Агучваннем польскай карціны пра абарону Гродна ў верасні 1939 года займаўся праект «Кінакіпа».
Фільм рэжысёра Кшыштафа Лукашэвіча выйшаў у польскі пракат у верасні 2022 года. Гэта першая мастацкая карціна, прысвечаная абароне Гродна пасля ўваходу Чырвонай Арміі на тэрыторыю Польшчы ў верасні 1939 года.
Пра што фільм
Падзеі адбываюцца ў Гродне ў першыя тыдні Другой сусветнай вайны. Гісторыя паказаная ў тым ліку вачыма дзяцей і падлеткаў, якія апынуліся сярод абаронцаў горада. Галоўны герой карціны — Леон Ротман, яўрэйскі хлопчык, які далучаецца да абароны Гродна. Яго сыграў Фелікс Матэцкі.
20 верасня 1939 года Чырвоная Армія пачала штурм Гродна. Горад абаранялі польскія вайскоўцы і мясцовыя жыхары, сярод якіх былі моладзь і школьнікі.
Усе героі фільма — выдуманыя. Але яны створаны на аснове ўспамінаў удзельнікаў і відавочцаў абароны Гродна. Напрыклад, вядомы абаронца Гродна Тадзік Ясіньскі з’явіўся ў фільме як Тадзік Ясюкевіч.
Фелікс Матэцкі іграе свайго аднагодка — яўрэйскага хлопчыка Лёся Ройста, які не хоча адрознівацца ад іншых падлеткаў і ідзе абараняць горад. Бацькі Фелікса адразу пагадзіліся на ўдзел сына ў фільме, бо маюць карані з Беларусі.
Гродна здымалі ў Польшчы
Здымкі фільма пачаліся восенню 2020 года. Працаваць непасрэдна ў Гродне стваральнікі карціны не маглі. Асноўныя сцэны здымалі ў Польшчы, у тым ліку ў цэнтры Радама, дзе шукалі вуліцы, падобныя да даваеннага Гродна.
«Усе падзеі ў фільме адбываюцца ў Гродне, сёння гэта Беларусь. Такой карціны яшчэ не было ў польскім кінематографе. У Беларусі здымаць мы не маглі праз палітычную сітуацыю. Давялося шукаць падобныя гарады ў Польшчы. Вуліцы аднаўлялі паводле фотаздымкаў і ўспамінаў сведак тых падзей», — расказваў Кшыштаф Лукашэвіч падчас здымак у 2020 годзе.
Для рэжысёра гэта не першая карціна, звязаная з Беларуссю. У 2012 годзе выйшаў яго фільм «Жыве Беларусь!»
Чаму гэтая гісторыя важная для Гродна
Да верасня 1939 года Гродна ўваходзіў у склад Польшчы. 17 верасня Чырвоная Армія ўвайшла на тэрыторыю Польшчы, а 20 верасня пачаліся баі за горад. Пасля ўсталявання савецкай улады Заходняя Беларусь увайшла ў склад БССР.
У савецкай гістарыяграфіі падзеі верасня 1939 года падаваліся найперш як «вызваленчы паход» Чырвонай Арміі і ўз’яднанне Заходняй і Усходняй Беларусі. Гісторыя абароны Гродна і яе ўдзельнікаў у гэтую версію падзей практычна не ўпісвалася.
Пры падрыхтоўцы фільма рэжысёр Кшыштаф Лукашэвіч карыстаўся кнігамі ўспамінаў гродзенцаў, якія сабраў і выдаў рэдактар MOST Руслан Кулевіч. Ён таксама з’явіўся ў карціне ў эпізадычнай ролі аднаго з жыхароў Гродна. Такім чынам, Кулевіч стаў адным з гродзенцаў, якія зняліся ў фільме пра свой горад.
«Той малы два танкі спаліў». Схадзілі на закрыты паказ фільма пра абарону Гродна ў верасні 1939-га
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
