Рэжысёр Максім Шышко шэсць гадоў працаваў у Тэатры беларускай драматургіі. А калі апынуўся ў эміграцыі ў Польшчы, вымушаны быў змяніць прафесію — зараз малады чалавек працуе на будоўлі. Але тэатр Максім не кінуў. Разам з калегамі па цэху ён стварыў у Варшаве аб’яднанне BY TEATR. Максім распавёў MOST, як тэатр у эміграцыі даследуе беларускую ідэнтычнасць.
BY TEATR называе сябе тэатральным бюро, якое аб’ядноўвае драматургаў, рэжысёраў, акцёраў, мастакоў і іншых людзей тэатра, якія былі вымушаныя пакінуць Беларусь. Яго праекты ствараюцца на аснове сучаснай драматургіі Беларусі ў капрадукцыі з польскімі партнёрамі і ў іх прасторах.
З акцёрамі, з якімі Максім стварыў BY TEATR, ён пазнаёміўся яшчэ ў студэнцтве: у суполку ўвайшлі жонка рэжысёра Марыя Пятровіч, а таксама Дар’я і Андрэй Новікі. Аб’яднанне ставіць спектаклі і тэатралізаваныя чыткі, у якіх даследуе тэму беларускасці і ўвогуле нацыянальнай ідэнтычнасці. Пакуль тэатр не мае ўласнага памяшкання, але Максім спадзяецца, што праз нейкі час сітуацыя зменіцца.
«Мы спадзяемся, што BY teatr стане цэнтрам вольнай сучаснай беларускай культуры, аб’яднае экспатаў з Беларусі і ўсіх, каму можа быць цікавая беларуская культура за мяжой», — кажуць у аб’яднанні.
«Гэта не сюжэтны спектакль, ён накіраваны на ўспаміны, асацыяцыі»
Адзін з праектаў суполкі — тэатралізаваны канцэрт «3@mova». У ім спалучаюцца фальклорныя спевы Палесся і традыцыйныя рытуалы ў мастацкай апрацоўцы. Праект нельга назваць выключна тэатральным — важную ролю ў ім адыгрываюць музыка і асацыятыўны шэраг, якія ствараюцца пры дапамозе візуальных элементаў.
Ідэя праекта нарадзілася яшчэ ў Беларусі, але тады да яго рэалізацыі «рукі не даходзілі».
Рэалізаваць ідэю дапамагла тэатральная рэзідэнцыя, на якую Максім трапіў ужо ў Польшчы. У супрацоўніцтве з кампазітарам Мікітай Залатаром зрабілі сучасную аранжыроўку народных спеваў.
— З нашага боку гэта была пэўная псіхатэрапія. Да апошняга мы не ведалі, ці атрымаецца нешта ў выніку, — прызнаецца Максім.
Многія вобразы нарадзіліся з дзіцячых успамінаў рэжысёра, якія ён мастацкі пераасэнсаваў.
— Я згадаў, што мяне ў дзяцінстве ўкусіў сабака за твар — тады мяне павялі да бабкі-шаптухі. Гэта мяне так уразіла ў дзяцінстве, што я прыдумаў рытуал са свечкамі і шэптам. Ды і спевы туды ўклініліся вельмі файна, — распавядае Максім.
Рэжысёр імкнуўся стварыць медытатыўны спектакль — такі, пры якім глядач можа на пэўны час адключацца і сыходзіць унутр сябе, успамінаць і пераасэнсоўваць.
— Гэта не сюжэтны спектакль, у большай ступені ён накіраваны на ўспаміны, асацыяцыі. Я намагаўся стварыць такую работу, якая бы аказвала тэрапеўтычны эфект і на гледача, — адзначае Максім.
«Палякам цікава, але гэта не кранае іх так, як беларусаў»
Максім заўважыў, што сярод беларусаў, якія апынуліся ў эміграцыі, расце ўвага да тэмы ідэнтычнасці. На адлегласці людзі мацней адчуваюць неабходнасць дакрануцца да каранёў. Але адначасова выбух цікавасці да культурных падзей паступова сыходзіць.
— Мушу сказаць, што беларусы ўжо крыху супакоіліся. Нават у мясцовых эмігранцкіх чатах я заўважаю, як мала стала культурных івэнтаў. У асноўным людзі абмяркоўваюць бытавыя тэмы. Мне ад гэтага не тое каб сумна, але хацелася б, каб беларусы ўсё ж такі памяталі пра сваю ідэнтычнасць, — кажа Максім.
У гэтым рэжысёр бачыць адрозненне ад украінскай культуры, якая пасля пачатку вайны расквітнела і прагучала па ўсім свеце.
«3@mova» — спектакль не толькі для беларускай публікі. Але палякі, якія таксама прыходзяць на спектакль, успрымаюць яго па-іншаму.
— Для палякаў гэта такая экзотыка, нягледзячы на тое, што нашыя культуры блізкія. Я бачу, што палякам цікава, але гэта не кранае іх так, як беларусаў, — тлумачыць рэжысёр.
Фрустрацыя з-за працы на будоўлі
Максім прызнаецца: з-за таго, што тэатрам прыходзіцца займацца ў вольны час, а зарабляць на будоўлі, часам адчувае фрустрацыю. Але ў цэлым не лічыць гэта страшным.
— Рэзідэнцый не так шмат, як хацелася б. Але я не завязаў з акторствам і тэатрам. Трэба вучыцца змагацца, — кажа рэжысёр.
Не забудзь падпісацца на MOST у Тэлеграм. Мы галоўнае медыя беларусаў у Польшчы.
