Сюю Байлуну 29 гадоў. Ён нарадзіўся ў горадзе Куньмінь правінцыі Юньнань — на паўднёвым захадзе Кітая. З дзяцінства ён цікавіўся геаграфіяй і ведаў пра існаванне Беларусі. Затым вывучыў беларускую мову, але сутыкнуўся з праблемай: яна аказалася незапатрабаванай ні ў Кітаі, ні ў Беларусі. Тады ён паехаў у Кракаў, дзе нарэшце знайшоў беларускамоўных сяброў.
У школе Сюй вывучаў японскую мову і ў пэўны момант у яго з’явілася мара — займацца япаністыкай. Аднак кітайская сістэма вышэйшай адукацыі не прадугледжвае самастойны выбар кірунку — варыянты прапаноўвае дзяржава. Звычайна на філалагічных напрамках абітурыентам прапаноўваюць в’етнамскую ці французскую мову. Аднак яму давялося выбіраць паміж іспанскай, хіндзі і рускай. Кітаец спыніў свой выбар на апошняй — і паехаў у Пекін на навучанне.
«Словы былі проста гукамі»
Вывучэнне славянскай мовы з нуля для Сюя апынулася сапраўдным выпрабаваннем.
— [На першых занятках] я ледзь не плакаў. Былі праблемы з фанетыкай: некаторыя гукі я не мог вымавіць, а шматлікія словы былі проста гукамі. Таксама цяжка было зразумець, чаму трэба казаць менавіта так, а не інакш, чаму так шмат склонаў, калі ў кітайскай мове іх папросту няма, — згадвае суразмоўца.
Аднак Сюй не думаў здавацца. Шмат практыкаваўся — і паступова ўсё пачало атрымлівацца.
«Кірыліцу змяшалі з лацініцай»
У Кітаі навучанне на бакалаўрыяце доўжыцца чатыры гады. Падчас вучобы Сюя ў краіне запусцілі праграму па вывучэнні моў розных краін свету. Так на апошнім курсе з’явіўся пробны факультатыўны прадмет — беларуская мова. Ён не быў абавязковым і не карыстаўся папулярнасцю — заняткі наведвалі ўсяго пяць чалавек, Сюй быў адным з іх.
— Я ведаў, што ёсць краіна Беларусь і што існуе беларуская мова, але ніколі не чуў, як яна гучыць. Мне было вельмі цікава, — тлумачыць кітаец. — Першае ўражанне было такое, нібы кірыліцу змяшалі з лацініцай: у беларускай ёсць адметная «і» з кропкай, а таксама «ў».
Заняткі праводзіла выкладчыца з Беларусі. Яна шмат расказвала пра Беларусь, яе гісторыю і культуру. Акрамя таго, напрыканцы кожнай лекцыі ў падручніку былі змешчаныя цікавыя факты — напрыклад, пра крыж Еўфрасінні Полацкай або пра слуцкія паясы. Нядаўна, як адзначае Сюй, яго выкладчыца выдала чарговы падручнік па беларускай мове для кітайскіх студэнтаў.
«Не было ніводнага замежніка, які б хацеў сістэматычна вывучаць беларускую»
У 2019 годзе Сюй скончыў навучанне, але спыняцца не збіраўся. Спачатку ён разглядаў магчымасць атрымаць ступень магістра па ўкраінскай філалогіі ва Украіне. Аднак выкладчыца беларускай мовы расказала, што ён можа паехаць у Мінск па праграме студэнцкага абмену і працягнуць вывучэнне беларускай. Так Сюй апынуўся ў Мінску — у Беларускім дзяржаўным універсітэце.
Кітаец быў поўны рашучасці ўдасканальваць беларускую мову, але вучоба пайшла не па плане — яго накіравалі на рускую філалогію.
— Дагэтуль не было ніводнага замежніка, які б хацеў сістэматычна вывучаць беларускую мову, — сцвярджае Сюй. — У іх не было адаптаванай праграмы, таму беларуская мова выкладалася проста як факультатыў — да трох гадзін на тыдзень. Гэтага было недастаткова.
Сюю такі падыход катэгарычна не падабаўся, і ён неаднаразова звяртаўся да адміністрацыі ўніверсітэта, каб вырашыць гэтае пытанне. Аднак усе спробы былі марнымі.
«Пачаў бунтаваць»
Тады Сюй вырашыў самастойна стварыць умовы, каб паляпшаць свае веды.
— Пачаў бунтаваць, — усміхаецца суразмоўца. — Выконваў заданні па-беларуску, перакладаў вялікую колькасць матэрыялаў з рускай мовы і нават здаваў экзамены па-беларуску. Некаторыя выкладчыкі казалі, што іх прадмет можна здаваць толькі па-руску. Я гэта ігнараваў.
А вось навуковая кіраўніца, якая каардынавала магістарскую працу, падтрымала свайго падапечнага. Яна звярнулася да адміністрацыі — і Сюю дадалі заняткі па беларускай філалогіі.
У выніку Сюй паспяхова абараніў дыпломную працу на беларускай мове і атрымаў ступень магістра беларускай філалогіі.
«Папрасіў каву — а дзяўчына засмяялася»
Да пераезду ў Беларусь Сюй ведаў, што ў краіне пераважае руская мова, але не меркаваў, што «ўсё настолькі сур’ёзна».
Як ва ўніверсітэце, так і па-за яго межамі мужчына свядома карыстаўся беларускай мовай у штодзённым жыцці. Сюй заўважыў, што ў Беларусі існуе сапраўдная дыскрымінацыя беларускай мовы: калі ён размаўляў па-беларуску ў Мінску, людзі часта глядзелі на яго са здзіўленнем, не заўсёды разумелі, што ён кажа, а часам нават пасміхаліся.
— Аднойчы ў гандлёвым цэнтры на Нямізе я замаўляў каву і сказаў: «Можна мне, калі ласка, адну вялікую каву?» Дзяўчына засмяялася, бо па-руску «вялікая кава» нібыта гучыць як нешта прышпільнае.
Тое ж здаралася і на занятках. Аднойчы выкладчыца папрасіла замежных студэнтаў назваць беларускія святы. Паводле слоў Сюя, прагучалі такія святы, як Дзень Перамогі, Дзень працы, Дзець Кастрычніцкай рэвалюцыі і іншыя савецкія даты, а ён назваў Раство, Вялікдзень і іншыя традыцыйныя святы.
— Выкладчыца папрасіла адказваць толькі па-руску. Было крыўдна, — кажа Сюй. І дадае, перайначваючы Францішка Багушэвіча: — Вывучайма мову нашу беларускую, каб не ўмёрлі.
«У Кітаі мае веды былі не да чаго»
Пасля навучання ў Беларусі Сюй вярнуўся ў Кітай, але хутка стаў планаваць вяртанне ў Еўропу.
— Заставацца ў Кітаі было [бессэнсоўна] — там мае веды былі не да чаго, — кажа кітаец.
Сюй вырашыў вывучыць яшчэ адну славянскую мову — украінскую. І ўжо рыхтаваўся адправіцца ва Украіну, аднак планы праваліліся з-за вайны. Ад мары ён не адмовіўся, але спыніў свой выбар на факультэце ўкраінскай філалогіі Ягелонскага ўніверсітэта.
Цягам двух гадоў Сюй вывучаў польскую мову на «зеруўцы» — падрыхтоўчым курсе для замежнікаў. А ў мінулым годзе нарэшце паступіў у магістратуру.
«У Польшчы беларускамоўных беларусаў больш, чым у самой Беларусі»
У Польшчы Сюй амаль адразу пазнаёміўся з беларусамі — аднагрупнікамі з зеруўкі.
— Калі яны казалі, што з Беларусі, я адразу пераходзіў на беларускую мову. Яны былі ў шоку — і працягвалі адказваць па-руску, — кажа Сюй. — У выніку атрымалася, што я быў адзіным на цэлай зеруўцы, хто ведаў беларускую мову.
Пазней мужчына пачаў наведваць мерапрыемствы, арганізаваныя кракаўскай дыяспарай. Там ён пазнаёміўся з беларускамоўнымі беларусамі і знайшоў сяброў.
— У Беларусі ў мяне не было ніводнага [беларускамоўнага сябра ці знаёмага], а цяпер у мяне іх шмат. Апынулася, што ў Польшчы беларускамоўных беларусаў больш, чым у самой Беларусі, — усміхаецца кітаец.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
