Амаль кожныя выходныя Сяргей Пехцераў едзе цягніком з Варшавы да Беластока, а пасля перасаджваецца на ровар, каб праехацца па вёсках Падляшша. Усё дзеля таго, каб сфатаграфаваць вокны і аканіцы хат, што стаяць на польска-беларускай мяжы. У яго архіве ўжо больш за сотню такіх аканіц. MOST даведаўся ў Сяргея, навошта яму гэтыя кадры.
«Як беларус адчуваю адказнасць за тое, што на мяжы пабудавалі плот»
Зімой Сяргей падаў дакументы на міжнародную абарону — падчас разгляду справы пакідаць Польшчу нельга. Беларуса гэта не засмуціла: ён ведаў, што на Падляшшы захавалася старая драўляная архітэктура, адрозная ад той, якую можна пабачыць у іншых частках краіны, але часткова падобная да беларускай. Ведаў Сяргей і пра «Краіну адчыненых аканіц» — вёскі, якія прывабліваюць турыстаў маляўнічымі фасадамі.
— Вырашыў, што хачу аб’ехаць усё Падляшша — тым самым я сублімую недахоп маёй роднай вёскі, прыроды. Плюс хацеў зрабіць штосьці карыснае для гэтага рэгіёну, бо як беларус трошкі адчуваю адказнасць за тое, што на мяжы пабудавалі плот і з-за гэтага [польскі] турыстычны бізнес пайшоў уніз, — кажа Сяргей.
Мужчыну засмучала, што турысты абіраюць горы або мора, але не звяртаюць увагі на памежны рэгіён.
— Там ёсць, што паглядзець: зубры, пушча з адзіным лесам, які ўваходзіць у спіс ЮНЭСКА, сапраўды цікавыя вёскі з добразычлівымі людзьмі, якія могуць пачаставаць грушамі, — тлумачыць сваю зацікаўленасць Падляшшам Сяргей.
Спіс вёсак браў з дзяржаўнага рэестра
Спачатку беларус хацеў проста бліжэй пазнаёміцца з рэгіёнам. Але пасля прыдумаў сабе місію — зрабіць экспедыцыю па аканіцах. Чым больш ён паглыбляўся ў тэму вясковых падляшскіх хат, тым мацней маштабавалася ідэя будучага праекта.
— Спачатку з сайта дзяржаўнага рэестра браў спіс вёсак, пасля кожную з іх праглядаў на Google Maps. Аказалася, што больш за 300 вёсак маюць падобныя аканіцы. Мне стала цікава: якіх тыпаў і колераў яны бываюць, у якім стане дамы, — кажа Сяргей.
Два месяцы ў яго пайшло на тое, каб праглядзець здымкі вёсак на Google Maps. Кожную з хат з аканіцамі Сяргей фіксаваў і ўносіў у спецыяльную табліцу. А з надыходам цяпла перайшоў да непасрэднага здзяйснення экспедыцый.
— Па сутнасці, я зрабіў дзве вялікія вандроўкі. Першую — анлайн, а другую — фізічна, бо мне хочацца праехацца амаль усюды, — усміхаецца суразмоўца.
«Усё, больш не паеду»
Перад паездкай малады чалавек распрацоўвае маршрут — імкнецца за адну паездку ахапіць як мага больш вёсак. Працэс не хуткі, бо трэба ўлічваць расклад цягнікоў, рамонт дарог і стан трасы — гэта займае ў Сяргея каля гадзіны.
Пасля, часцей за ўсё ў выходныя, беларус дабіраецца з Варшавы да Беластока або Седліц цягніком. Ужо адтуль, у залежнасці ад маршруту, роварам або рэгіянальным цягніком едзе да патрэбных кропак. За некалькі месяцаў працы над праектам малады чалавек паспеў зрабіць 14 экспедыцый.
— Дзве з іх зрабіў на машыне, бо, калі едзеш роварам, вельмі важна паспець на цягнік. Але на Падляшшы ёсць вёскі, дзе вельмі шмат дамоў — я наўпрост разумеў, што мне не хопіць часу.
Спачатку беларус планаваў маршруты на 50-60 кіламетраў, але пазней іх працягласць павялічылася да 100 кіламетраў.
— Бывае, што, каб дабрацца да вёсак, трэба ехаць праз лес — і там замест дарогі пясок. Ехаць вельмі цяжка, стамляешся. Таксама гэта рэгіён, дзе не заўсёды бывае інтэрнэт. Прыязджаеш на чыгунку і думаеш: «Усё, больш не паеду», — прызнаецца суразмоўца.
«Мяне натхняе гісторыя Напалеона Орды»
Абавязковая ўмова кожнага падарожжа Сяргея — сфатаграфаваць дамы з аканіцамі.
— Мяне натхняе гісторыя Напалеона Орды, які ездзіў і маляваў замкі ды фальваркі. У пэўны момант я падумаў: а чым я горшы? Бо, калі нешта ствараеш, цікавей жыць, — разважае ён.
З кожнага падарожжа малады чалавек робіць асобны анлайн-альбом — туды трапляюць здымкі аканіц, агульныя краявіды вёсак і прырода Падляшша.
— Па кожным доме ў мяне ёсць адзначаная лакацыя, здымак з Google Maps і здымак, які зрабіў я. Пасля планую класіфікаваць хаты па колерах аканіц, каб геаграфічна можна было зразумець, які майстар над імі працаваў.
Падчас падарожжаў здараюцца нечаканасці. Часам бывае, што хату ўжо знеслі або ўладары замест арыгінальных аканіц паставілі больш сучасныя. Але прыемныя сюрпрызы таксама бываюць.
— Прыязджаеш у вёску і бачыш, што аканіцы дабудавалі. І так у кожнай вандроўцы: прывожу на 10-15 здымкаў больш, чым планаваў. Таму гісторыя з аканіцамі — жывая, — кажа Сяргей.
«Дакладна праехаў больш за палову з таго, што планаваў»
Сяргей вядзе спецыяльны візуалізаваны ўлік вёсак с аканіцамі. Аналізуючы яго, беларус прыйшоў да высновы, што больш за ўсё такія хаты сканцэнтраваныя ў зоне паміж Белавежскай пушчай і Бельскам-Падляшскім.
Пакуль малады чалавек не паспеў наведаць Сувалкскі рэгіён, але мае надзею даехаць і туды. У планах — яшчэ дзве вандроўкі па 100 кіламетраў.
— Я дакладна ўжо праехаў больш за палову з таго, што планаваў. Калі здымкамі запаўняю базу з дадзенымі, думаю, як класна я скатаўся, — кажа Сяргей.
Канчаткова экспедыцыі скончацца ў лістападзе — пасля ездзіць на ровары будзе нязручна.
«Падляшша недаацэненае новымі эмігрантамі»
Праект Сяргея на гэтым не закрыецца. Беларус плануе стварыць спецыяльную анлайн-мапу з маршрутамі і здымкамі для падарожнікаў, дзе пазначаная інфармацыя будзе дубліравацца на польскай, беларускай і ўкраінскай мовах.
Другая частка праекта будзе рэалізаваная афлайн — Сяргей хоча выдаць альбом з фотаздымкамі падляшскіх аканіц. У зборнік ён таксама плануе дадаць інфаграфіку.
— У альбоме не хачу рабіць аніякіх высноў, а наўпрост хачу паказаць, як было раней, як цяпер і што чакае ў будучыні, — дадае Сяргей.
Разважаючы пра лёс невялікіх мястэчак, ён прыгадвае родную вёску ў Гомельскай вобласці. Калі Сяргей быў яшчэ падлеткам, яна яшчэ жыла, але імкліва знікла цягам пяці гадоў.
— І я вельмі цешуся, што гісторыя Падляшша жывая, што людзі надалей набываюць тут хаты, а некаторыя будуюць на гэтым бізнес — хацелася б гэта захаваць. Лічу, што рэгіён пакуль трошкі недаацэнены новымі эмігрантамі, спадзяюся, яны таксама даведаюцца пра гісторыю Падляшша.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
