Пятніца, 23 мая 2025
No Result
View All Result
MOST Media
  • Галоўная
  • Навіны
  • Гісторыі
  • Гайды
  • Падтрымай!
  • ПРА НАС
    • Палітыка выкарыстання Cookies (EU)
    • Правілы выкарыстання матэрыялаў
  • Рэклама/Reklama
No Result
View All Result
  • Галоўная
  • Навіны
  • Гісторыі
  • Гайды
  • Падтрымай!
  • ПРА НАС
    • Палітыка выкарыстання Cookies (EU)
    • Правілы выкарыстання матэрыялаў
  • Рэклама/Reklama
No Result
View All Result
MOST Media
No Result
View All Result
Галоўная Гісторыі

Чые помнікі, таго і ўлада. Каму патрэбны ў Гродне бюст Чапаева?

Раман Ганчарэнка Раман Ганчарэнка
23 мая 2022, 15:01
Гісторыі
A A
помнікі

Ілюстрацыя: Настасся Уткіна / MOST

Шмат гадоў таму ў слонімскай раёнцы быў кароценькі артыкул: нехта напісаў на помніку Леніну «лох», а аўтар бездапаможна даводзіў, чаму гэтак нельга рабіць. Цікава, што журналіст не бараніў камуністычную сістэму, а ўся аргументацыя зводзілася да таго, што помнікі — «это наша история».

Насамрэч, помнікі — гэта не пра гісторыю, а пра будучыню. Дакладней, пра праграмаванне будучыні. А яшчэ больш — пра кантроль над тэрыторыяй і насельніцтвам, якое тут жыве. Маніпуляцыі накшталт «это наша история» — казкі для дзяцей.

Помнікі заўсёды, ад самага пачатку, мелі ідэалагічную нагрузку: з часоў егіпецкіх стэл ды антычных скульптур. Тады гэта тычылася рэлігіі і асобы ўладара (фараона ці цара). Кожная новая ўлада, якая прыходзіла ў той самы Егіпет, імкнулася па магчымасці знішчыць старыя помнікі і паставіць на іх месцы свае. Чые помнікі — таго і ўлада.

«Памежныя слупы» СССР

Гэта выдатна разумелі ў Савецкім Саюзе. Таму менавіта помнікі «старой ідэалогіі» — крыжы і цэрквы — знішчаліся, а на іх месцах з’яўляліся Леніны, Сталіны, Марксы, Энгельсы, Шчорсы і Чапаевы. Пазней — помнікі чырвонаармейцам і «брацкія магілы» ў цэнтрах гарадоў. Усё гэта — азнакі ўлады над тэрыторыяй і насельніцтвам.

Куды б не прыходзіў Савецкі Саюз — у Прыбалтыку, у Польшчу, у Чэхаславакію ці Венгрыю — паўсюдна ставіў свае помнікі, стэлы і вечныя агні. Гэта як памежныя слупы імперыі: спроба «застаўбіць» зямлю. Менавіта з гэтай прычыны першае, што зрабілі новыя ўлады Літвы, Польшчы, Чэхіі ці аб’яднанай Германіі пасля 1989-1991-га, — гэта разабраліся з «памежнымі слупамі» СССР. Там добра разумелі іх сапраўднае значэнне.

Цікава было ў Заходняй Украіне: калі ў 90-х пачаўся дэмантаж ленінаў, то апынулася, што вялізная колькасць пастаментаў складзеная… з іўдзейскіх надмагільных пліт — мацэйваў. Калі іх ставілі ў 50-60-я гады, Саюз вырашаў адразу дзве задачы: расправіцца са слядамі іўдзейскай культуры ды спрасціць сабе задачу па будоўлі сваіх манументаў. Не здзіўлюся, калі пры дэмантажы беларускіх ленінаў выявіцца падобная карціна.

Помнік Леніну ў Запарожжы. Фота: Bigmir

Лепшая ілюстрацыя таго, што помнікі — гэта пра ідэалогію, а не пра гісторыю ці мастацтва, — тэндэнцыя нашых дзён на акупаваных Расіяй украінскіх тэрыторыях. Першае, што робяць акупанты, — гэта змяняюць шыльды з назвамі (выкараняюць украінскую мовы) ды вяртаюць савецкія помнікі. І гэта не адзінкавыя выпадкі, але — прадуманая стратэгія. Менавіта таму на свабодных украінскіх тэрыторыях робіцца адваротнае: дэмантаж савецкай сімволікі, бюстаў і барэльефаў.

Помнік Леніну ў Лідзе, абліты фарбай. 2016 год. Фота: Радыё Свабода

«Мы воевали, а сейчас памятники сносят… Фашисты!»

Для таго, каб бараніць свае «памежныя слупы» ва Усходняй Еўропе, Расія, пачынаючы з 1990-х, стварыла некалькі канцэпцый. Першая, самая простая, — «это наша история». Прычым не зважаючы на тое, ці быў які-небудзь Чапаеў ці Ламаносаў звязаны з мясцовым гістарычным ландшафтам. Не кажучы пра тое, які след тут пакінуў той самы заснавальнік ЧК Дзяржынскі ці Калінін, подпіс якога стаіць пад расстрэльнымі спісамі.

Другая канцэпцыя — пра тое, што савецкія помнікі — «это искусство». Так, у той самай Беларусі можна наскрэбці з дзясятак помнікаў, якія маюць мастацкую вартасць — той самы Ленін на плошчы Незалежнасці. Але абсалютнай большасць — гэта масавая штампоўка. Прыклад гродзенскага Чапаева, які дастаўся гораду ў даважку да будматэрыялаў — ідэальны. Ёсць і камічныя гісторыі: аграмадная галава абаронцы Брэсцкай крэпасці першасна мела быць помнікам… Маякоўскаму.

Адзін з нешматлікіх беларускіх ленінаў, які мае хоць якую мастацкую вартасць. Фота: Радыё Свабода

Ну і найбольш універсальная канцэпцыя — сентыментальна-настальгічная. Гэта калі перад камерай садзяць бабульку з медалямі, якая пускае слязу на тэму: «Мы воевали, а сейчас памятники сносят… Фашисты!». Гэта класічная псіхалагічная маніпуляцыя. Кожны жаўнер мае права на магілу — гэта бясспрэчна. Іншае пытанне, ці прынесла савецкая армія ў 1944-45-м свабоду або накінула новае ярмо?

Узгадайце гісторыю аб пераносе помніка бронзаваму салдату з цэнтра Таліна на могілкі на ўскрайку ўвесну 2007-га. Расійскія СМІ раздзьмулі цэлую кампанію па абароне помніка, а вылілася ўсё па выніку ў беспарадкі, падпалы і акты марадзёрства ды кібератакі, падрыхтаваныя Масквой і прарасійскімі арганізацыямі Эстоніі. Гэта была ці не першая «гібрыдная аперацыя» супраць Захаду, нагодай для якой стаў акурат перанос савецкага помніка. Калі цікава, пагугліце — Bronze Night 2007.

Кампанія па абароне савецкага помніка Алёшы ў Таліне ў 2007 годзе вылілася ў беспарадкі.

Калі не хочам у БССР 2.0 — чапаевых трэба прыбіраць

Так, помнікі — гэта гісторыя. Але толькі ў тым значэнні, што гісторыя — гэта ідэалогія. Бо калі Пуцін піша свой «гістарычны артыкул» пра Украіну, ён стварае не навуковы, а ідэалагічны прадукт: інфармацыйную падставу для апраўдання агрэсіі. Нагоду, каб прыйсці некуды са зброяй: «дэнацыфікаваць» і «дэмілітарызаваць». Таму пытанне з савецкімі помнікамі — прынцыповае.

Загінулы палітвязень Вітольд Ашурак з сімвалічным пікетам ля помніка Леніну. Фота: Радыё Рацыя

Помнікі праграмуюць заўтрашні дзень. Калі мы хочам у БССР 2.0, то, канешне, ленінаў і чапаевых варта зберагаць. Калі ў свабодную Беларусь — то, на іх месцы маюць з’явіцца скульптуры Каліноўскага, Касцюшкі, Геніюш, Быкава, Багушэвіча, братоў Луцкевічаў, Ластоўскага і іншых. А чапаевых і шчорсаў можна сабраць у неблагі музей пад адкрытым небам.

Тэгі: АртыкулыГалоўнае

ГАЛОЎНЫЯ НАВІНЫ

польский проездной документ иностранца

12-летнюю беларусскую девочку не пустили на самолет с польским проездным документом. Спустя полгода семья добилась компенсации

MOST
22 мая 2025, 18:59

Юлия вместе с мужем и двумя детьми планировали отпуск в Испании. Вылетать должны были из аэропорта в Познани. Но в последний момент 12-летнюю дочь беларуски не пустили на...

беларуску спасли в Аргентине

У беларуски в Польше завязался роман с коллегой из Аргентины. Она уехала к нему — и оказалась в плену у домашнего тирана

MOST
22 мая 2025, 15:48

Полиция Аргентины спасла от домашнего тирана беларуску Александру М. и ее дочь Эмили. Молодой человек, с которым у нее завязался роман, отобрал у девушки телефон и прятал даже...

польский вуз

«Получается, я целый год “кричал” на студентов». В Беларуси педагога с 20-летним стажем уволили из вуза за политику — теперь он преподает в Польше

MOST
21 мая 2025, 17:53

Константин (имя изменено) — в прошлом преподаватель одного из беларусских вузов. Из-за репрессий он получил «запрет на профессию» и решил переехать в Польшу. Долго искал работу, преодолевал языковой и культурный...

  • Галоўная
  • Навіны
  • Гісторыі
  • Гайды
  • Падтрымай!
  • ПРА НАС
  • Рэклама/Reklama
Пры выкарыстанні зместу MOST прачытайце нашы Правілы выкарыстання матэрыялаў

Звяжыцеся з намі: most@mostmedia.io

© 2025 Mostmedia.io. Час будаваць масты

Кіраваць згодай Cookies
Мы і нашы партнёры атрымліваем доступ і захоўваем інфармацыю на прыладзе і апрацоўваем асабістыя дадзеныя, такія як унікальныя ідэнтыфікатары і стандартную інфармацыю, якая адпраўляецца прыладай, альбо дадзеныя прагляду, каб выбраць і прафіляваць персаналізаваны змест і рэкламу, вымераць змест і рэкламную эфектыўнасць, а таксама распрацоўка і ўдасканаленне прадукцыі. Са згоды карыстальніка мы і нашы партнёры можам выкарыстоўваць дакладныя дадзеныя геалакацыі і ідэнтыфікацыю шляхам сканавання прылад. Націскаючы «Прыняць», вы пагаджаецеся на апрацоўванне звестак намі і нашымі партнёрамі, як апісана вышэй. Перш як пагадзіцца ці адмовіцца, вы можаце атрымаць больш падрабязную інфармацыю і змяніць наладкі. Для некаторых відаў апрацоўвання звестак не патрэбная вашая згода, але вы маеце права не пагадзіцца. Параметры не будуць распаўсюджвацца на іншыя сайты, што маюць глабальны альбо сэрвісны дазвол.
Функцыянал Always active
Тэхнічнае сховішча або доступ строга неабходныя з законнай мэтай забеспячэння магчымасці выкарыстання пэўнай паслугі, відавочна запытанай падпісчыкам або карыстальнікам, або з адзінай мэтай ажыццяўлення перадачы паведамленняў па сетцы электронных камунікацый.
Preferences
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
Статыстыка
Тэхнічнае сховішча або доступ, якія выкарыстоўваюцца выключна ў статыстычных мэтах. The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Маркетынг
Тэхнічнае сховішча або доступ, неабходныя для стварэння профіляў карыстальнікаў для адпраўкі рэкламы або для адсочвання карыстальніка на вэб-сайце або на некалькіх вэб-сайтах у аналагічных маркетынгавых мэтах.
Manage options Manage services Manage vendors Read more about these purposes
Налады
{title} {title} {title}
No Result
View All Result
  • Галоўная
  • Навіны
  • Гісторыі
  • Гайды
  • Падтрымай!
  • ПРА НАС
    • Палітыка выкарыстання Cookies (EU)
    • Правілы выкарыстання матэрыялаў
  • Рэклама/Reklama

© 2025 Mostmedia.io. Час будаваць масты