Рафал Рудніцкі, віцэ-прэзідэнт Беластока, звярнуўся з лістом да дырэктараў школ, у якім ад імя горада рэкамендуе не карыстацца падручнікам па прадмеце «Гісторыя і сучаснасць», які з верасня 2022 года ўводзіцца ў школах замест грамадазнаўства. Да байкоту падручніка заклікаў таксама дэпутат Сейма ад Падляскага ваяводства Кшыштаф Трускаляскі. Яшчэ раней з такім жа заклікам звярнуўся прэзідэнт Познані Яцэк Яськовяк.
Падручнік «Гісторыя і сучаснасць» аўтарства прафесара Войцеха Рушкоўскага, у якім апісваецца гісторыя Польшчы з 1945 года да 1979 года, выклікаў мноства дыскусій.
Адной з заўваг да падручніка ёсць публікацыя ў ім некалькіх фотаздымкаў целаў людзей, забітых у Польшчы нацыстамі і камуністамі. Напрыклад, у падручніку выяўлены прыбітыя цвікамі да сцяны целы жаўнераў антыкамуністычных Нацыянальных Збройных Сіл, забітых 11 лютага 1949 года камуністамі каля вёскі Сінагура ў Мазавецкім ваяводстве. Некаторыя настаўнікі і псіхолагі непакояцца, што такія выявы могуць занадта моцна ўражваць псіхіку вучняў.
Таксама крытыку выклікаў фрагмент параграфа пад назвай «Культура і сям’я ў вачах Захаду». Аўтар піша там: «Штораз новыя метады адрывання сексу ад любові прыводзяць да разумення сексу як забавы, а сферы плоднасці — як прадукавання людзей, можна сказаць, жывёлагадоўлі». Гэтае рэзкае выказванне, якое датычыць штучнага зачацця «ў прабірцы», выклікала моцную крытыку, а некаторыя актывісты пачалі збіраць грошы, каб пачаць судовы працэс супраць аўтара падручніка за гэтыя словы. Урэшце кіраўнік Міністэрства адукацыі і навукі Пшэмыслаў Чарнэк выказаўся, што гэты абзац варта прыбраць, а выдавецтва апублікавала на сваім сайце заяву, што ён будзе выдалены з падручніка.
Спрэчка вакол падручніка «Гісторыя і сучаснасць» у многім з’яўляецца часткай шматгадовай палітычнай спрэчкі ў Польшчы. Падручнік падтрымліваюць прыхільнікі кіруючай партыі «Права і справядлівасць», а праціўнікі рэзка крытыкуюць і кажуць, што ён выконвае ролю «партыйнага бюлетэня» і навязвае вучням партыйны погляд на гісторыю. Гучныя дыскусіі, удзельнікі якіх прымаюць той ці іншы бок паводле сваёй партыйнай прыхільнасці, з’яўляюцца тыповымі для публічнай прасторы Польшчы апошніх гадоў.
Польскае заканадаўства ўстанаўлівае абавязковымі толькі праграмы для навучання, а не падручнікі. Настаўнікі, калі лічаць патрэбным, маюць права выбраць для навучання іншы падручнік. Органы мясцовага самакіравання ў Польшчы выбіраюцца грамадзянамі і маюць такую свабоду, што могуць даваць школам рэкамендацыі, адрозныя ад поглядаў кіраўніцтва Міністэрства адукацыі.
Што ў Беларусі?
Такой свабоды няма ў Беларусі. Немагчыма сабе ўявіць, каб намеснік старшыні Гродзенскага аблвыканкама публічна раскрытыкаваў падручнік, выдадзены міністэрствам у Мінску. Настаўнікаў, якія кажуць вучням не тое, што ад іх патрабуе ўлада, звальняюць са школ. А настаўнік гісторыі і грамадазнаўства Смаргонскай гімназіі Андрэй Пятроўскі летась атрымаў паўтара года калоніі за тое, што паказаў вучням на ўроку ролік, у якім сцвярджалася, што Лукашэнка парушае гарантаваныя Канстытуцыяй правы і свабоды грамадзян.
Сымон Альхімёнак
