Пра тое, як змяняўся медыйны рынак Польшчы, расказаў у Беластоку дырэктар «Радыё Рацыя» і галоўны рэдактар тыднёвіка беларусаў у Польшчы «Ніва» Яўген Вапа.
СМІ ў Польшчы ў перыяд дэмакратызацыі
Яўген Вапа расказаў, што падчас 1980-х гадоў падпольная дзейнасць згуляла значную ролю: ад існавання падпольных выдавецтваў да спроб стварэння радыёперадатчыкаў. Людзі атрымлівалі інфармацыю не толькі з крыніц, якія належалі камуністычным структурам, але маглі атрымаць сапраўдную — з выдадзеных падпольнымі выдавецтвамі кніг і з замежнага радыё.
У 1989 годзе быў праведзены Круглы стол паміж камуністамі і апазіцыяй. Па словах Яўгена Вапы, сітуацыя с польскім медыйным рынкам пасля змены рэжыму змянялася марудна, у тым ліку ў заканадаўстве.
Амаль праз год пасля Круглага стала ў красавіку 1990 года быў ліквідаваны закон аб кантролі над прэсай:
— Гэта адбылося праз год пасля выбараў у Сейм. Я лічу, што гэта было памылкай — такое маруднае прыняцце законаў у адной з важных сфер, медыя, — падкрэслівае Яўген.
У 1992 годзе ў Польшчы прынялі Закон аб радыё і тэлебачанні, і толькі ў 1997-м быў прыняты закон аб дзейнасці Польскага прэсавага агенцтва.
80% польскіх СМІ належаць замежнаму капіталу
Яўген Вапа лічыць, што ў многіх былі вялікія спадзяванні і вера ў 1990-я гады. У 1991-м толькі адзін ваяводскі суд зарэгістраваў 100 новых выданняў. На свабодны медыярынак у рэшце рэшт прыйшлі вялікія замежныя гульцы. У сярэдзіне 1990-х у Польшчу прыходзяць чатыры медыяканцэрны: Socpresse Рабэра Эрсана (Францыя), Orkla (Нарвегія), Bauer, Passauer Neue Presse (Германія).
— Гэта адбывалася абсалютна не кантралявана. Тады існавала сляпая вера, што ўсё, што прыходзіць з Захаду, — гэта лепшае. І ў выніку мы атрымалі, што цяпер 80% польскіх СМІ належаць замежнаму капіталу, — тлумачыць Яўген.
У той жа час тут ствараюцца і ўласныя кампаніі: AGORA, Wydawnictwo Prószyński, Eska. Цяпер на польскім рынку стала больш польскіх медыйных кампаній, аднак па-ранейшаму большасць выданняў належаць менавіта замежнікам.
У Польшчы ёсць тэлебачанне, радыё, інтэрнэт-парталы і па-ранейшаму выходзяць газеты. Як падзелены гэты рынак, можна пабачыць на графіках.
— У Падляскім рэгіёне ўзнікала не так шмат ініцыятыў, як у астатняй Польшчы. Падляшша — бедны рэгіён, калі параўноўваць з іншымі ваяводствамі. Але Падляшша адзначылася інтэрнэт-персанажам Кшыштафам Канановічам. Бацькі Канановіча — беларусы, ён і сам можа размаўляць па-беларуску. Напачатку 2000-х ён балатаваўся на пасаду прэзідэнта Беластока з лозунгам «Каб не было бандытызму, каб не было крадзяжоў, каб не было нічога».
Наконт лакальнай прэсы Яўген кажа, што яна — труп: «Яна абслугоўвае мясцовую ўладу».
Яўген падкрэсліў, што да журналісцкіх тэкстаў важна ставіцца сур’ёзна:
— Людзі лічаць сапраўдным усё, што з’яўляецца ў медыя. Але інфармацыя можа распаўсюджвацца не толькі для таго, каб яе ведалі, але і для маніпуляцыі грамадскай думкай.
