Беларускі пісьменнік і выдавец Алесь Аркуш падзяліўся з беларусамі Беластока сваёй гісторыяй у справе выпуску літаратуры і даў падказкі, чаму ў яго разам з паплечнікамі атрымалася стварыць такую моцную пісьменніцкую супольнасць. Сустрэчу арганізавалі MOST медыя і фонд «Okno na Wschód».
Выступоўца адзначыў, што 80-90-я гады былі найбольш дэмакратычнымі за ўсю гісторыю Беларусі. Але каб стаць пісьменнікам, трэба было прайсці праз уяўную браму — выдавецтва «Мастацкая літаратура». Калі там надрукавалі, то ўжо толькі пасля гэтага аўтар мог сапраўды лічыцца пісьменнікам.
Аркуш пачаў пісаць па-беларуску ад 1985 года. Праз запрашэнне Анатоля Сыса трапіў у літаратурнае аб’яднанне. Яго ўдзельнікі збіраліся, чыталі адзін аднаму творы і абмяркоўвалі іх. Але самая гарачая дыскусія ўзнікла на тэму таго, як аб’яднанне назваць. Вырашылі літаратары параіцца наконт назвы «Тутэйшыя» са старэйшым пісьменнікам, Нілам Гілевічам. Той назву не ўхваліў, бо Янка Купала ў сваім творы так называў «недабеларусаў». Але маладыя аўтары вырашылі ўсё роўна ўзяць гэтую назву наўмысна і насіць яе, пакуль Беларусь не стане незалежнай.
Гэтае аб’яднанне было андэграўндным, і, па меркаванні выступоўцы, варта было і заставацца ў такім фармаце. Але Аркуш пераехаў на Полаччыну, дзе тады сабралася столькі яркіх пісьменнік, як ні ў якім іншым правінцыйным горадзе. І ў Полацку, і ў Наваполацку былі друкарні. Менавіта Аркуш выдаў у 1991 годзе першую кнігу другой паловы ХХ стагоддзя пасля таго, як ліквідавалі Галоўліт.
У 1993 годзе пісьменнікі стварылі Таварыства Вольных Літаратараў, і гэта стала першай альтэрнатыўнай пісьменніцкай арганізацыяй. Таварыства зарэгістравалі, завялі банкаўскі рахунак, заснавалі альманах «Калоссе», выдавецкую суполку «Полацкае ляда» — зрабілі ўсё, каб існаваць незалежна ад іншых арганізацый, стварыць усю патрэбную інфраструктуру. А так як арганізацыя была зарэгістраванай, мела пячатку і рахунак, то маглі атрымліваць фінансаванне.
Адным з яскравых аўтараў, з кім супрацоўнічаў Аркуш, быў гродзенец Юры Гумянюк, які загінуў у 43 гады. Менавіта ён вярстаў «Калоссе» на камп’ютарах легендарнай газеты «Пагоня».
Адам Мальдзіс, пазнаёміўшыся з дзейнасцю таварыства, пракаментаваў, што арганізацыя нагадвае яму літаратурнае жыццё ў міжваеннай Польшчы. Бо гэтак жа вакол часопіса гуртуюцца аўтары, і што гэта прафесару было вельмі сімпатычна. Менавіта Мальдзіс прызнаў удзельнікаў таварыства пісьменнікамі, бо ўключыў іх у слоўнік. Упершыню ў Беларусі пісьменнікамі назвалі не тых, хто запісаны ў адпаведным саюзе, а тых, хто піша і выдае творы.
Пасля ў Беларусі паўстаў шэраг выдавецтваў, і кожнае з іх займела свой твар. Цяпер жа многія з беларускіх выдаўцоў жывуць у Польшчы і працягваюць працу.
