У міжваенных беларускіх газетах на Падляшшы часта можна было сустрэць допісы з вёсак, якія размешчаныя на захад ад Беластока над ракой Нарвай — Рушчаны, Касцюкі, Рагова, Панькі, Жаўткі. Гэта быў самы край беларускага этнаграфічнага абшару — на правым беразе Нарвы былі беларускія вёскі, а на левым — польскія.
Беларускую свядомасць там умацаваў выбітны ўраджэнец Рушчанаў — ксёндз Язэп Рэшаць. З той жа вёскі паходзіла і Марыля Рэшацянка, маці беларускага гісторыка Юрыя Туронка.
Да сённяшняга часу беларушчына у гэтай частцы Падляшша, на жаль, не дажыла. А вось што пісаў пра вясковае жыццё ў гэтым кутку перад Калядамі мясцовы жыхар, чытач Chryścijanskaj Dumki:
— Нашу вёску Рушчаны ў беларускіх газетах ужо ведаюць. Але ў два тыдні перад Калядамі Рушчаны робяцца яшчэ цікавейшымі і прыгажэйшымі. Гэты час у Рушчанах ёсць найлепшым часам на лоўлю рыбы. Тады ад работы гэтай людзі ў Рушчанах аж пацеюць. У рацэ Нарве рыба пад лёдам задыхаецца. Тады яна ў наш бок цэлымі хмарамі падыходзе, а рыбакі нашы толькі гэтага і чакаюць. Ну, тады і пачынаецца ў нас «сенакос» на рыбу. Проста з ракі чэрпай толькі рыбу, ды кладзі на воз, ды прадавай яе беластоцкім жыдом!
У гэтым часе ў нашай вёсцы адкрываецца яшчэ і другая работа. На Нарве перад Калядамі ідзе поўным ходам уборка сена. Людзі чакалі пакуль Нарва замерзне і на дарогу сняжку падкіне. Цяпер яны ўсе на лёдзе пры сене. Летам яны панакошывалі вялізаныя стагі сена. Да гэнага сена не было аніякага доступу. Але Каляды прыйшлі, на рацэ куюцца масты з лёду і людзі ўзноў ажывіліся бо бяруцца вазіць сена. Як вокам кінуць, без канца ў адзін і другі бок Нарвы ўсюды людзі ўбіваюць сена. Там не толькі вёска Рушчаны працуе, але і шмат іншых беларускіх вёсак гэтым заняты.
У Рушчанах да Каляд маладзеж прыгатаваная як трэба, яна ўмее пяяць беларускую песню-калядку:
Саўка ды Грышка ладзілі дуду,
Ладзілі славіць дудою каляду.
Як разышлася музыкі гуга
Згінула гора, згінула туга.
Язэп старэнькі ўзяўшы ёмкі скрут,
Кіём на дзверы паказаўшы тут:
— Вы сабе дуйце сваё го-ца-ца,
Толькі не страшце Езуса хлапца.
Рушчанец, Chryścijanskaja Dumka, Nr. 1, 1935.
