Пяцігадовы хлопчык кайфуе ад песні беларускага выканаўцы. Ён нарадзіўся ў Польшчы, але счытвае культурны код бацькоў. Першапачаткова пікнік Letucień — на пледах, з гітарамі — быў маленькім спатканнем беларусаў Польшчы, якія хацелі захаваць сваю культуру ў эміграцыі і перадаць яе дзецям. Але паступова ён стаў адным з найбуйнейшых мерапрыемстваў беларусаў замежжа. Журналістка MOST наведала фестываль і паразмаўляла з яго арганізатарамі і гасцямі пра тое, што сёння аб’ядноўвае беларусаў у эміграцыі і якой становіцца беларуская культура па-за межамі краіны.
Яшчэ па дарозе да Кракава трапляюцца машыны з беларускімі нумарамі. Ці з еўрапейскімі, але з дэталямі, якія заўважаюць толькі «свае»: налепкай, беларускім сімвалам. Можна падумаць, што гэта выпадковыя спадарожнікі, але частка збочвае да парку імя Генрыка Ёрдана, дзе праходзіць Letucień.
Фестываль арганізавала Беларускае таварыства «Крок» пры падтрымцы горада Кракава. Над мерапрыемствам працавалі больш за сто валанцёраў. Для гасцей падрыхтавалі тры сцэны, лекцыі і майстар-класы, маркет, фудкорт, дзіцячую і спартыўную зоны.
Алена — адна з трох галоўных арганізатарак Letucień — кажа, што каманда рыхтуе фестываль амаль увесь год.
— Фестываль пачынаў свой шлях як маленькі пікнік на пледах пад гітару. А сёлета ў нас ужо тры сапраўдныя сцэны: галоўная, этнасцэна і электронная.
Але Letucień, падкрэслівае Алена, застаецца не толькі забаўляльнай падзеяй. На пляцоўцы НДА і ініцыятывы салідарнасці расказваюць пра беларускіх палітвязняў, прапануюць напісаць ім лісты і тлумачаць, як абараняць свае правы. Кожны плакат зрабілі адразу на трох мовах: беларускай, польскай і англійскай.
За асобныя пляцоўкі адказваюць каардынатары. Яны наладжваюць кантакты і дамаўляюцца з удзельнікамі.
Арганізатарам часам прапануюць зрабіць уваход на фестываль платным, але яны адмаўляюцца ад гэтай ідэі.
— Нам вельмі падабаецца гэты парк. Ён ужо мае культурную каштоўнасць не толькі для жыхароў Кракава, але і для беларусаў. Мы хочам захаваць фармат адкрытай вечарыны. Людзі праходзяць міма, спыняюцца, пытаюцца, даведваюцца больш пра беларускую культуру. Нам важна, каб Беларусь асацыявалася не толькі з палітыкай, але і з класнымі, крэатыўнымі людзьмі.
«Калі бацькі свядомыя і ў іх застаецца беларускі культурны код, яны перадаюць яго дзецям»
На дыскусійнай пляцоўцы праходзіць размова «Летуценнікі і практыкі: культурны рухавік Беларусі». Яе ўдзельнікі абмяркоўваюць свой шлях да беларускай культуры.
Пасля адзін з удзельнікаў, артыст Дзяніс Мандзік, расказвае пра свайго пяцігадовага фаната.
— Яго бацькі любяць маю творчасць і слухаюць мае песні. Ён таксама моцна падсеў і цяпер просіць уключаць маю музыку.
Дзеці эмігрантаў ходзяць у польскія садкі і школы, таму мясцовая культура непазбежна на іх уплывае. Але, на думку артыста, беларуская частка іх ідэнтычнасці праз гэта не знікае.
— Калі бацькі свядомыя і ў іх застаецца беларускі культурны код, яны перадаюць яго дзецям. Тыя прынамсі ведаюць, адкуль яны і хто яны, не забываюць гэтага. Такі фестываль добра перадае нашу культуру і можа яе прадстаўляць.
«Мне не хапае адчування, што гэта менавіта беларускі пікнік»
На фудкорце прадаюць і мексіканскія эмпанады, і партугальскія паштэйшы, але найдаўжэйшыя чэргі — па дранікі і бліны. Беларускі квас заканчваецца яшчэ да таго, як мы паспяваем яго замовіць.
Кацярыне (імя змененае) хочацца бачыць на беларускім пікніку больш нацыянальнай кухні.
— У нас шмат цікавай ежы, якую можна было б прыгатаваць у такім фармаце. А тут ежа зусім не наша. Мне не хапае адчування, што гэта менавіта беларускі пікнік.
Пазней арганізатарка тлумачыць: фудкорт пашыраюць у адказ на пажаданні наведвальнікаў. Беларускія вэндары штогод збіраюць вялікія чэргі, але знайсці іх дастаткова складана. Таму арганізатары запрашаюць іншых удзельнікаў, каб людзі маглі хутчэй паесці.
«У Беларусі цяпер мала беларускай культуры»
Падзеі праходзяць адразу на некалькіх пляцоўках. Пакуль слухаеш Маляваныча, на галоўнай сцэне ўжо выступае наступны артыст.
Непадалёк працуе маркет. Сёлета сюды прыехала больш за 40 майстроў з Кракава, Варшавы, Вільнюса і іншых гарадоў.
Данііл (імя змененае) прыходзіць на Letucień другі раз. Летась ён быў валанцёрам, а сёлета — глядач. Кажа, сёлета многія майстры прапануюць падобныя рэчы.
Але галоўнае, дзеля чаго Данііл прыходзіць, — сустрэчы і размовы з беларусамі. Ён не лічыць, што ў эміграцыі беларуская культура асімілявалася з польскай і страціла свае рысы.
— Мне здаецца, тут вельмі шмат менавіта беларускай культуры. Хутчэй у Беларусі цяпер яе мала, таму што там усё прыдушваецца. А тут яна адчуваецца.
Падабенства беларускай і польскай культур Данііл лічыць не пагрозай, а магчымасцю: мерапрыемства наведваюць і палякі, і ўкраінцы.
«Беларусы прыводзяць сюды сваіх польскіх сяброў і так пашыраюць наш уплыў»
На этнасцэне — свая атмасфера. Паміж галінамі дрэў вісяць бела-чырвоныя пляцёнкі, махры і геаметрычныя павукі. Сцэну аздабляюць чырвона-чорныя арнаменты і снапы каласоў. Музыкі Akvaleria і T-Trider спалучаюць беларускі фальклор з электроннай музыкай.
Яніна прыехала на Letucień упершыню — без вялікіх чаканняў. Але амаль адразу сустрэла знаёмых.
— Мне падабаецца, што мы не падладжваемся і не кажам: «Гэта ваш горад, дзякуй, што дазволілі нам крыху пабыць». Наадварот, мы заяўляем пра сябе: у нас ёсць гурты, майстар-класы, лекцыі і мерч. Беларусы прыводзяць сюды сваіх польскіх сяброў і так пашыраюць наш уплыў.
«Я не паспела застаць для сябе менавіта беларускую Беларусь»
Пад канец дня амаль увесь фестывальны рух перамяшчаецца да галоўнай сцэны.
Таццяна (імя змененае) з’ехала з Беларусі ў 19 гадоў і ўжо пяць гадоў не была на радзіме. Яна заўважае, што ў размовах беларусаў у Польшчы з’яўляецца ўсё больш мясцовых слоў, якія могуць не зразумець сваякі ў Беларусі. Але для яе гэта не азначае страты беларускасці.
— Я не паспела застаць для сябе менавіта беларускую Беларусь, бо толькі пачынала ўваходзіць у гэтую культуру. Таму ўсё, што адбываецца тут, — гэта мая Беларусь, якая застаецца са мной.
Калыханка напрыканцы
Бліжэй да вечара каля галоўнай сцэны становіцца цесна. Людзі пакідаюць на зямлі пледы і заплечнікі, каб падысці бліжэй да музыкаў. Побач з дарослымі стаяць дзеці, многія наведвальнікі прыходзяць з сабакамі.
Letucień не падобны да звычайнага вялікага фестывалю: тут амаль не відаць п’яных людзей і не адчуваецца паху алкаголю. Толькі напрыканцы заўважаем двух мужчын нападпітку. Яны з цікавасцю падыходзяць да сцэны і пачынаюць падтанцоўваць разам з натоўпам.
Фестываль завяршаецца супольнай калыханкай, нібы ў пацвярджэнне, што беларуская культура працягвае жыць па-за Беларуссю — разам з дзецьмі, якія нарадзіліся ўжо ў Польшчы.
Вы можаце абмеркаваць гэты матэрыял у нашым Telegram-канале. Калі вы не ў Беларусі, пераходзьце і падпісвайцеся.
