27 кастрычніка 2022 года а 9-й раніцы ў чатырох гарадах Польшчы адначасова пачаўся дэмантаж помнікаў Чырвонай арміі. Паводле польскіх уладаў, існаванне гэтых помнікаў супярэчыць закону аб забароне прапаганды таталітарнага ладу.
Помнікі будуць знесеныя ў Глубчыцах і Бычыне (Апольскае ваяводства), Баболіцах (Заходнепаморскае) і Сташове (Свентакшыскае). Усе помнікі паставілі самі чырвонаармейцы ў 40-х гадах ХХ стагоддзя. На іх былі надпісы, якія праслаўлялі Чырвоную Армію. Напрыклад, на помніку ў Баболіцах быў надпіс «Вечная слава нашым героям, якія загінулі ў баях за свабоду і незалежнасць нашай бацькаўшчыны. 1945 год».
— Частка гэтых помнікаў стаіць у малых паселішчах і ўплывае на неразуменне гісторыі лакальнымі супольнасцямі. Гэта помнікі жаўнерам, якіх належыць асуджаць. Тым часам чарговыя пакаленні выхаваліся побач з гэтымі помнікамі, застаючыся ў глыбокай несвядомасці, чым было так званае вызваленне, якое насамрэч было зняволеннем, — каментуе падзею Караль Наўроцкі, старшыня Інстытута Нацыянальнай Памяці.
У 1944-1945 гадах Чырвоная армія і саюзная з ёй Польская народная армія выгналі нацыстаў з тэрыторыі Польшчы. Аднак адразу пасля таго камуністычныя збройныя сілы сталі асноўным інструментам для ўсталявання ў Польшчы залежнага ад Масквы камуністычнага рэжыму. Паводле падлікаў польскіх навукоўцаў, за перыяд з 1944 да 1952 года камуністы рэпрэсавалі каля 200 тысяч польскіх грамадзян. Многія з іх былі забітыя.
Аж да 1989 года камуністычныя ўлады Польшчы падтрымлівалі ідэалагічную нарацыю, паводле якой Чырвоную армію называлі вызваліцелем, а СССР — «сябрам» Польшчы. Пры гэтым у публічнай прасторы замоўчваліся сталінскія рэпрэсіі і расстрэл польскіх афіцэраў у Катыні ў 1940 годзе.
Могілкі савецкіх жаўнераў не чапаюць
Пры камуністах помнікі «падзякі Чырвонай арміі» стаялі ў большасці польскіх гарадоў. У Беластоку такі помнік стаяў у парку Планты і быў знесены яшчэ ў 1990 годзе. На вуліцы Сенкевіча на пастаменце стаяў танк Т-34, які таксама быў дэмантаваны і цяпер знаходзіцца ў экспазіцыі Музея войска на вуліцы Węglowa, 3.
На сёння ў Польшчы засталося каля трыццаці помнікаў чырвонаармейцам — Інстытут Нацыянальнай Памяці запэўнівае, што ўсе яны мусяць быць дэмантаваныя ў бліжэйшы час.
Пры гэтым варта адзначыць, што польская дзяржава не зруйнавала ніводнай магілы жаўнераў Чырвонай арміі. Мясцовыя ўлады ўтрымліваюць парадак на ўсіх вайсковых могілках.
У Беластоку чырвонаармейцы пахаваныя на вайсковых могілках на вуліцы Zwierzyniecka.
.
Ян Рамэйка
